نگارش / ترتیب اجزای جمله (2)

 ترتیب علّی و معلولی و تقدّم زمانی‌  

گاهی بخشی از جمله به واقع علّت بخشی دیگر است یا از لحاظ زمانی مقدّم بر آن بوده است‌. طبیعتاً باید آن بخش را به ابتدای جمله آورد. مثالهای زیر، می‌تواند روشنگر این سخن باشد.

 

مرحوم خراسانی هروی از استادان هنر هرات بود که استاد محمدعلی عطّار از تجارب و آموخته‌های هنری او بهره فروان برد و در شناسایی و خوانش خطوط کوفی مهارتی بسزا داشت‌.

به واقع این که «استاد خراسانی هروی در شناسایی و خوانش خطوط کوفی مهارت داشته است‌»، علّت «بهره‌اندوزی استاد عطار از او» شده است‌. پس باید اول بر این شناسایی و مهارت در خوانش خطوط تأکید شود، بدین صورت‌:

مرحوم خراسانی هروی از استادان هنر هرات بود که در شناسایی و خوانش خطوط کوفی مهارتی بسزا داشت و استاد محمدعلی عطّار از تجارب و آموخته‌های هنری او بهرة فروان برد.

 

طالبان، بازیهای بزکشی را ممنوع کردند و این بازیها را غیراسلامی خواندند.

«غیراسلامی خواندن‌» بازیها، علّت «ممنوع‌کردن‌» آنها بوده است‌. پس باید ترتیب چنین می‌بود:

طالبان بازی بزکشی را غیراسلامی خواندند و ممنوع کردند.

 

با به قدرت رسیدن امیر حبیب‌الله خان در 1901 میلادی و در گذشت امیر عبدالرحمان فضای نوینی در کشور ایجاد شد.

اینجا ترتیب اجزای عبارت به گونه‌ای است که گویا اول حبیب‌الله به قدرت رسید و سپس عبدالرحمان درگذشت‌. بهتر بود این ترتیب زمانی حفظ شود، بدین‌گونه‌.

با در گذشت امیر عبدالرحمان در 1901 میلادی و به قدرت رسیدن امیر حبیب‌الله خان‌، فضای نوینی در کشور ایجاد شد.

 

«این‌جانب به عنوان خواننده مصرف‌کننده هستم و به دنبال کالای مرغوب می‌گردم که پس از مصرف آن به رضایت و اقناع برسم و از مصرف آن کالا لذت ببرم و فضای موجود در اثر، در ذهن من جاودانه بماند.»

آدم اول چیزی را مصرف می‌کند، آنگاه از آن لذت می‌برد و به اقناع می‌رسد. این باید در ترتیب جمله نیز حفظ می‌شد، بدین صورت‌:

«... که از مصرف آن کالا لذت ببرم و پس از مصرف آن به رضایت و اقناع برسم‌...»

 

 

بار معنایی و عاطفی کلمات‌

معمولاً هر کلمه یا عبارت‌، بیشترین بار معنایی خود را به کلمات مجاور منتقل می‌کند. یا می‌توان گفت که همانند چراغی‌، بر کلمات اطراف خود روشنی می‌اندازد. پس بهتر است واژه‌ای را که بار عاطفی یا معنایی خاصی دارد، در جایی بگذاریم که انتظار داریم آن تأثیر بدان‌جا منتقل شود. باز هم خوب است پابه‌پای مثالها پیش برویم‌.

 

متأسفانه باخبر شدیم که دکتر ضیاءالدین سجادی درگذشته است‌.

کلمه‌ی «متأسفانه‌» در کنار «باخبر شدیم‌» آمده و بار عاطفی خود را بدان منتقل کرده است‌. گویا از این «باخبرشدن‌» متأسف هستیم‌. ولی به واقع باید این تأسف به درگذشت دکتر سجادی منتقل شود، بدین صورت‌:

باخبر شدیم که متأسفانه دکتر ضیاءالدین سجادی درگذشته است‌.

 

علاوتاً استاد حبیبی آموخته‌ها و تجربیات هنری خود را با ایجاد کلاسهای آموزشی و آموزشگاه هنری به عنوان معلم هنر بی‌دریغانه و متواضعانه در اختیار هنردوستان و هنرآموزان هموطن و هنرجویان ایرانی قرار داده است‌.

«به عنوان معلم هنر» به واقع از آن‌ِ «استاد حبیبی‌» است‌، ولی در حال حاضر در کنار «آموزشگاه هنری‌» و چنین وانمود می‌کند که نام آن آموزشگاه‌، «به عنوان معلم هنر» بوده است‌. من در نهایت شکل زیر را برای عبارت بالا پیشنهاد می‌کنم‌.

علاوتاً استاد حبیبی به عنوان معلم هنر، با ایجاد کلاسهای آموزشی و آموزشگاه هنری‌، آموخته‌ها و تجربیات هنری خود را بی‌دریغانه و متواضعانه در اختیار هنردوستان و هنرآموزان هموطن و هنرجویان ایرانی قرار داده است‌.

 

برخلاف تمام باورهای دینی و بدون هیچ‌گونه منطق بشری ما به سخنانی در میراث ادبی خویش برمی‌خوریم که جز انگشت تعجب به دندان گذاشتن کاری نمی‌توانیم‌.

این «برخلاف تمام باورهای دینی‌...» به واقع باید به «سخنانی در میراث ادبی‌» برگردد، ولی در حال حاضر به «ما» بر می‌گردد. گویا این که ما به این سخنان برمی‌خوریم‌، برخلاف تمام باورهای دینی است‌. پس باید گفت‌:

ما در میراث ادبی خویش به سخنانی برخلاف تمام باورهای دینی و بدون هیچ‌گونه منطق بشری برمی‌خوریم‌، که در برابر آنها، جز انگشت تعجب به دندان گرفتن‌، کاری نمی‌توانیم‌.

(البته یادآوری می‌کنم که انگشت را به دندان می‌گیرند و بر دندان نمی‌گذارند.)

 

به نسبت آشنایی قبلی از آقای فدایی خواستم که از استاد مشعل بخواهد که مصاحبه‌ای را ترتیب دهیم‌، و ایشان با گشاده‌رویی پذیرفت‌.

این «به نسبت آشنایی قبلی‌» به واقع به آشنایی میان «آقای فدایی‌» و «استاد مشعل‌» اشاره دارد. پس باید در فاصله‌ی نام آن دو می‌بود و این پیوند را در آنجا ایجاد می‌کرد.

از آقای فدایی خواستم که به نسبت آشنایی قبلی‌شان از استاد مشعل بخواهد که مصاحبه‌ای را ترتیب دهیم و ایشان با گشاده‌رویی پذیرفت‌...

 

او برای اولین بار نه تنها تز «همزیستی ادیان و تمدنهای بشری‌» را مطرح ساخت‌، بلکه به اجرا نیز درآورد.

«نه تنها» به واقع با «به اجرا نیز درآورد» ربط دارد، پس بهتر است نزدیک به آن باشد.

او برای اولین بار تز «همزیستی ادیان و تمدنهای بشری‌» را نه تنها مطرح ساخت‌، بلکه به اجرا نیز درآورد.

(البته اگر عبارت مثلاً چنین می‌بود که «او نه تنها تز همزیستی ادیان و تمدنهای بشری‌، بلکه تز ... را نیز مطرح ساخت‌.» یعنی سخن از یک «تز» دیگر می‌بود، «نه‌تنها» در موقعیت فعلی خوب بود.)

 

چند مجسمه و تصویر از قدیمی‌ترین دوره‌های تاریخ نشان می‌دهد که زنان بیشتر به نواختن و خواندن مأنوس بوده‌اند تا مردان‌.

در وضعیت فعلی‌ِ جمله‌، کلمة «بیشتر» بار خود را بر «نواختن و خواندن‌» منتقل کرده است‌. گویا «زنان بیش از آن که با مردان مأنوس باشند، با نواختن و خواندن مأنوس بوده‌اند.» چون بحث اصلی‌، مقایسه میان مردان و زنان است‌، باید هر دو این دو کلمه با «بیشتر» نزدیک باشند، بدین صورت‌:

«چند مجسمه و تصویر از قدیمی‌ترین دوره‌های تاریخ نشان می‌دهد که زنان بیشتر از مردان با نواختن و خواندن مأنوس بوده اند.»

(ادامه دارد)

/ 21 نظر / 12 بازدید
نمایش نظرات قبلی
پرستو علی عسگرنجاد

سلام آقای کاظمی. روزتون به خیر . چند روزیه که مشغول " پیاده آمده بودم " هستم و تاسف می خورم که چرا زودتر سعادت پیدا نکردم بخونمش ! بسیار زیباست . در پناه خداوند موفق باشید .

آسامحمدیان

سلام بهار هشتادو نه رابه شما تبریک می گویم.آیامی خواهیدبیشترباژانرشعر_واژه آشناشویدپست این بارمن به این موضوع اختصاص داردمنتظرنقدهای دانشورانه ی شماهستم.

سامر نبی بخش

سلام و سال نو مبارک! به روزم و منتظر حضور حقیقی تو در صفحه مجازی من...

رضاساريخاني

سلام آقاي كاظمي ببخشيد بي ادبانه حرف ميزنم. اما ما بايد حتمن مشهور باشيم كه شما به ما سر بزنيد؟!! يه بار اومدم و دعوتتون كردم ، نيومديد. باشه اشكال نداره شايد قابل نمي دونيد. به هر حال دوست داشتم از نظراتتون منو محروم نذاريد. ما شما رو چه سر بزنيد چه نزنيد اگرچه اصلاً نديديمتون ولي دوستتون داريم پياده آمده بودم پياده خواهم رفت ... ياحق

حافظ حدایق

دوست گرامی شما را لینک کردم از اینکه مرا لینک میکنید متشکرم

مهدی حبی

سلام با مطلبی در مورد حرفه شاعری منتظر راهنمایی هستم با تشکر

وحید نوری

سلام استاد بدونه مقدمه........ بنده در دانشگاه موضوع کنفرانس خود را زندگینامه شما را انتخاب کردم اما با کمبود منابع و اطلاعات مواجع شدم اگر من را کمک کنید یک دنیا سپاس می گویم این شعر هم تقدیم شما... پرستوهاي شب پرواز كردند قناري ها سرودي ساز كردند سحرخيزان شهر روشنايي همه دروازه ها را باز كردند شقايق ها سر از بستر كشيدند شراب صبحدم را سركشيدند كبوترهاي زرين بال خورشيد به سوي آسمان ها پر كشيدند عروس گل سر و رويي بياراست خروش بلبلان از باغ برخاست مرا بال اين سبكبالان

غزل الف میم روز

سلام دوست عزیز .... هنوز بوی تو می آید از تمام شبم ملافه ها و پتو ها و بعد رو تختی بهار آمدو تو نامزد شدی با او هنوز هم نگران توام ... تو خوشبختی !؟ خبر چاپ کتاب های غزل پست مدرن و رونمایی آنها در نمایشگاه بین المللی کتاب اردی بهشت امسال : 1-پرنده کوچولو نه پرنده نه کوچولو 2-چگونه زرافه را در یخچال بگذاریم 3-یک گفتگوی فمینیستی قبل از پختن سیب زمینی 4-توله گرگ ها به مهدکودک می روند 5- پروانه در بایگانی ( ادای دینی به سید مهدی موسوی...) شهرام میرزایی و محمد ارثی زاد هم با خود دینامیت دارند ... با شعر بعد از قرن ها به روزم .... بی تفاوت نباش بیا ...

حسن خسروي وقار

سلام ودرودخدابه شما استاد بزرگوار. به روزم...ومنتظر نظرات راهگشایتان هستم....