بیدل به سعی قزوه

    حال جناب قزوه این آرزوی پنهان را برآورده کرده است‌. این کتاب در سال 1388 توسط انتشارات شرکت تعاونی کارآفرینان فرهنگ و هنر منتشر شده است در قطع رحلی و در دو جلد قطور.

    کتاب حدود 3000 غزل از بیدل را در خود دارد، در 1679 صفحه به خط محمدوارث صدیقی و همراه با 253 غزل و دو مخمس به خط بیدل در حاشیه‌ی بعضی صفحات‌.

    آنان که چاپهای موجود از دیوان بیدل را دیده و با غلطهای بی‌شمار آنها سر و کار داشته‌اند، نیک می‌دانند که نسخه‌ای خطی که در عهد زندگی بیدل نوشته شده و حتی شاعر نیز در حاشیه‌اش غزلهایی به خط خود دارد، تا چه مایه ارزشمند است و حلاّل مشکلات بی‌شماری که با دیوانهای چاپی موجود داریم‌.

    به راستی می‌توان انتظار داشت که کسی با دیدن این بیت در دیوان چاپ کابل‌، به شگفتی درآید و آن را حمل بر ناتوانی بیدل در سخن کند:

    پیش که درم جیب که گردون ستمگر

    عقلم به در دل زد و بشکست کلیدم‌

    ولی وقتی همین شخص‌، به این نسخه‌ی عکسی مورد بحث ما مراجعه می‌کند و می‌بیند که به جای «عقلم‌»، «قفلم‌» آمده است ارتباطهای این بیت بر او مکشوف می‌شود و شاید به همّت ناشر و مهمتم اثر آفرین بگوید.

    به راستی چه بسیار بدخوانیها و غلط‌فهمی‌ها که در شعر بیدل بر مبنای این نسخه‌های مغلوط رخ داده است و می‌شود با مراجعه به این نسخه‌ی عکسی برطرف شود.

    بی سبب نبود اگر جناب موسوی گرمارودی که هم رساننده‌ی این خبر خوش به من بود و هم رساننده‌ی خود دیوان ـ و من همین‌جا به خاطر محبتهایش سپاسگزار هستم ـ به من که چندی است کار تصحیح دیوان بیدل را آغاز کرده‌ام‌، گفت که دست نگه دارم تا این نسخه به دستم برسد. و چه توصیه‌ی بجا و شایسته‌ای بود این‌.

    باری‌، اگر من‌ ترازودار خدمات فرهنگی ابنای بشر باشم‌، همه دیگر خدمات جناب قزوه را (البته به جز شعرهایش که جای خود دارد) در یک پله‌ی ترازو می‌گذارم و انتشار این دیوان را در پله‌ای دیگر. اگر مسئولیت رایزنی فرهنگی ایشان در دهلی نو هیچ سود دیگری نداشته باشد ـ که البته بسیار سودها داشته است ـ انتشار همین دیوان کافی است تا بر کسانی که ایشان را به این سمت گمارده‌اند، درود بگوییم‌. این را بگویم تا بعداً نگویید فقط عیب‌ها را دیدی و بی‌انصافی کردی‌. اینها را در اولین نامه به جناب قزوه هم گفتم در زمستان 1388.

 

 

برداشت دوم‌: کمی تا قسمتی ابری‌

اندیشه‌ی تلوّن‌، غارتگر صفا بود

رنگی که سادگی داشت‌، از دست ما حنا، برد

                         (بیدل‌)

سید رضا محمدی از بس شعرش را خوب می‌خوانْد، من معتقد بودم که او خوب شعرش را نمی‌خواند. یعنی چنان در حس فرو می‌رفت و حالتهای شاعرانه می‌گرفت که از خود شعر غافل می‌شدیم و گاهی حتی نمی‌فهمیدیم چه خواند.

    این دیوان هم از بس باکیفیت چاپ شده است‌، آدمی را به عذاب می‌دارد. چاپ دوجلدی و قطور با این کاغذ گلاسه‌ی سنگین که حتی شیرازه‌ی کتاب هم تاب آن را ندارد و پاره می‌شود، استفاده از آن را دشوار کرده است‌. به این بیفزایید تحمیل قیمت هشتاد هزار تومانی به اثر را، که اگر به سفارش جناب گرمارودی نسخه‌ای از کتاب را رایگان دریافت نکرده بودم‌، نمی‌دانم که باید چقدر برای خریدنش صبر می‌کردم تا بالاخره دیواری خراب شود و چاله‌ای را پر کند.

    دیگر این که جناب قزوه خوب می‌داند که معمولاً نسخه‌های عکسی را در چاپ‌، تذهیب نمی‌کنند تا اصالت کار حفظ شود. ایشان خود در مقدمه گفته است که «من خود اگرچه بیشتر طالب چاپ اصل نسخه بدون هیچ‌گونه دستکاری و به قول عکاسان روتوش بودم‌، اما در اصرار برخی دوستان شاعر و اهل ادب‌، ادب را در این دانستم که عین دستخط کاتب و بیدل را با تذهیبی چشم‌نوازتر به دوستان عرضه کنیم‌.»

    ولی به گمان من در این امور، باید مشورت نسخه‌شناسان و اهل فن خواسته می‌شد، نه شاعران و اهل ادب که عاشق گل و سنبل هستند. تذهیب چشم‌نواز به درد مخاطب عام می‌خورد، نه اهل تحقیق و تصحیح متون‌. و این کتاب اصلاً برای مخاطب عام نیست‌. مخاطب عام مگر می‌تواند خط آن را بخواند؟

    من چند بار به تبع حرفه‌ام ـ که کتاب‌آرایی و در مواردی طراحی کامپیوتری بوده است ـ با این رتوش‌کاری‌های کامپیوتری بر روی تابلوهای خطی سر و کار داشته‌ام و نیک می‌دانم که اینها تا چه حد یک متن کهن را از اصالت می‌اندازد.

    اگر قدری فنّی سخن بگویم‌، در این چاپ‌، صفحات دیوان را از حالت 24 بیتی رنگی (در اصطلاح فنی‌، CMYK یاRGB ) خارج کرده و به حالت 2 بیتی سیاه و سفید (یا در اصطلاح فتوشاپ‌،Bitmap ) درآورده‌اند. این کاری است شبیه گراورسازی و بسیار خطرناک‌، چون ممکن است در این میان‌، بعضی قسمتهای متن که نسبتاً کمرنگ است‌، ناخواسته حذف شود (مثلاً یک نقطه‌ی کمرنگ از یک حرف‌) و در عوض‌، بعضی لکه‌های زاید که به دلیلی پررنگ بوده است‌، باقی بماند و متن را مغلوط سازد. پس می‌توان گفت کاری که در اینجا به نیت بهسازی اثر انجام شده است‌، کاملاً غیرفنّی و ضایع‌کننده‌ی آن بوده است‌.

    هم چنین درست این است که نسخه‌ی عکسی دقیقاً به اندازه‌ی نسخه‌ی خطی باشد و با همان ترکیب رنگ و حتی خوردگیها و افتادگیها، تا اصالت کار حفظ شود. در این مورد نیز گروه آماده‌سازی اثر، با تغییر ابعاد و اصلاح متن این اصالت را از بین برده‌اند.

    از اینها بدتر، آنجاست که بخشهایی از متن گویا در نسخه‌ی اصلی یا فیلم پاک شده بوده است و این دوستان آن را با کامپیوتر حروفچینی کرده و بدون هیچ توضیحی در وسط متن خطی جای داده‌اند و یک متن ترکیبی‌ِ «خطی ـ تایپی‌» ساخته‌اند. (ر. ک‌. صفحات 101 و 205). حالا این خالیگاه‌ها به کمک چه نسخه‌ای پُر شده است‌؟ هیچ روشن نیست‌.

    من نمی‌دانم که جناب قزوه که خود دکترای ادبیات دارند و در این سالها در هندوستان با نسخ خطی بسیار سروکار داشته و حتی چند دوره‌ی نسخه‌شناسی برگزار کرده‌اند، چرا راضی شده‌اند که کاری چنین غیرفنّی و مبتدیانه بر روی این اثر ارزشمند انجام شود.

    آقای قزوه همچنان نوید داده است که «و همین‌جا یادآور می‌شوم که در آینده‌ای بسیار نزدیک و با همکاری تنی چند از دوستان اهل تحقیق و پژوهش‌، این نسخه به شکل تایپ‌شده نیز در دسترس دوستان قرار خواهد گرفت‌.»

    ولی من هیچ انتظار نمی‌کشم که آن «آینده‌ای بسیار نزدیک‌» زودتر فرارسد، چون دیده‌ایم که ایشان و آن «دوستان اهل تحقیق و پژوهش‌» در آن نسخه‌ی دیگر از شعر بیدل که تصحیح و حروفچینی کرده‌اند، چه کم‌دقتی‌هایی در کار داشته‌اند، چنان که در همان نخستین غزل بیدل‌، دو مصراع پیاپی را از قلم انداخته‌اند. (منظورم کتاب «بیدل به انتخاب بیدل‌» است که متأسفانه به جای چاپ عکسی‌، حروفچینی شده و برای اهل تحقیق از حیّز انتفاع افتاده است‌. من در مطلبی دیگر، به نقد آن نیز پرداخته‌ام‌.)

    باری‌، کتاب بسیار پُروزن از کار درآمده و استفاده از آن دشوار است‌. کتاب هشتادهزار تومانی‌ِ من با این صفحات گلاسه‌ی سنگین و دوخت و شیرازه‌ی بسیار نازک و کم‌قوّت‌، به زودی اوراق شد. خسارتش را که می‌دهد؟ به خصوص که کارت ضمانت و خدمات پس از فروش هم در کار نیست‌. (البته جای دارد که یکی بگوید که اسپ پیشکشی را دندان نمی‌شمارند. کتاب را رایگان گرفته‌ای و چیزی هم طلبکاری‌؟)

 

 

برداشت سوم‌: هوای ابری با رگبار پراکنده‌

پریشان می‌نویسد کلک موج احوال دریا را

        (بیدل‌)

چه رسم بدی است این مقدمه نوشتن‌های اجباری و تشریفاتی‌، به ویژه که نویسنده از مسیر اصلی سخن خود هم خارج شود.

    این کتاب‌، یک مقدمه‌ی مفصل هفده صفحه‌ای با حروف ریز دارد که به قطع و حروفچینی معمول کتاب‌، حدود هشتاد صفحه می‌شود. برای یک نسخه‌ی عکسی‌، چنین مقدمه‌ی مفصل و مطوّلی ضروری نبود. در چنین مقدمه‌ای‌، معرفی نسخه‌، شیوه‌ی تهیه‌ی آن و اصولی که در چاپ آن رعایت شده است‌، کافی بود.

    البته اگر این همه‌ی این مقدمه دقیق‌، عالمانه و کارآمد می‌بود، سخنی نبود. مشکل این است که بسیار ناپیراسته و پریشان است‌.

    این ناپیراستگی بیشتر در نگارش مقدمه آشکار است‌. این متن شماره‌ی صفحه ندارد; منابع نقل قول‌ها به درستی معرفی نشده است‌; نقطه‌گذاری و پاراگراف‌بندی به شدت نابسامان است‌. ببینید این چهار علامت تعجب را در یک جمله‌ی دوازده کلمه‌ای‌: «و تو خود حدیث مفصل بخوان از این روی جلد!! و این کار بازاری‌!!» جناب دکتر قزوه خود می‌دانند که در یک نگارش فصیح‌، دو تا علامت تعجب کنار هم نمی‌گذاریم‌.

    هم‌چنین است تکرار ناخوشایند و قریب به هم‌ِ «این نسخه‌» در این جمله‌: «در مورد این نسخه باید گفت که این نسخه بر روی کاغذ...» و تکرار غیرضروری «نامه‌» در اینجا: «مجموعه‌ای از نامه‌های بیدل است که تعدادش به دویست و هفتاد و سه نامه می‌رسد.» بگذریم از این که در چنین جایی باید عدد را به رقم نوشت نه به حروف‌، وقتی کلمه‌ی «تعداد» می‌آید، «نامه‌» دوم لازم نیست و حتی نالازم است‌. باید گفت «تعدادش به 273 می‌رسد.»

    به اینها بیفزاییم نوشتن «به اوج‌» به صورت «باوج‌» و «تماماً» به صورت «تماما» و بدتر از اینها، نوشتن «مرآة ‌الخیال‌» به صورت «مرآهالخیال‌» را که از ناپیراستگی شدید متن حکایت دارد و البته بیشترش بر کوتاهی ناشر در ویرایش مقدمه گواهی می‌دهد. ای کاش قدری از هزینه‌ی آن کاغذهای گلاسه و تذهیبهای رنگارنگ را صرف این کار کرده بودند.

    علاوه بر ناپیراستگی نثر، بعضی کم‌دقتی‌ها هم به چشم می‌خورد. در جایی دو مصراع از دو بیت بیدل کنار هم نشسته و بیت ثالثی ساخته‌اند، یعنی این بیت‌

    کوس شهرت‌انتظاران بشکنم یا نشکنم‌

    نشتری می‌خواهد این جمعیت آماس‌ها

    که از این دو بیت ساخته شده است‌:

    عالمی رنج توقع‌های بیجا می‌کشد

    کوس شهرت‌انتظاران بشکنم یا نشکنم‌؟

    و

    عالمی بالیده است از دستگاه خودسری‌

    نشتری می‌خواهد این جمعیت آماسها

    (در اینجا ظاهراً نویسنده خواسته است که دو مصراع مستقل را نقل کند، ولی بین آنها حرف «و» نگذاشته است یا حداقل یک سطر سفید.)

    اما آن نقل شعر، یک مشکل دیگر هم دارد. در صفحه‌ی 1187 از همین نسخه‌ی عکسی که مقدمه‌اش را می‌خوانیم‌، مصراع «کوس شهرت‌انتظاران بشکنم یا نشکنم‌» بدین صورت آمده است «کوس شهرت‌انتظاران بشکنم یا نم کنم‌» و این درست است‌، چون این بیتی است از غزلی با قافیه‌های «رم کنم‌»، «آدم کنم‌»، «مرهم کنم‌» و...

    این بیت در دیوان چاپ کابل به غلط، با «نشکنم‌» ضبط شده است‌. گویا جناب قزوه بیت را از دیوان چاپ کابل نقل کرده‌اند و از بیتهای بالا و پایین آن که هم‌قافیه‌اش نیست غافل مانده‌اند. (یادآوری می‌کنم که من نیز باری در دام این بیت افتادم‌. در «گزیده‌ی غزلیات بیدل‌» که تدوین کردم‌، چون دیدم که قافیه‌ها سازگار نیست‌، تصور کردم که بیت الحاقی است و با توضیحی در پاورقی‌، آن را برداشتم‌. البته آن وقت به این نسخه‌های خطی دسترسی نداشتم‌. نه تنها من‌، که مرحوم حسن حسینی نیز در روایت صوتی غزلیات بیدل‌، بیت را حذف کرده است‌.)

    باری‌، از کم‌دقتی‌های موجود در این مقدمه می‌گفتیم‌. در صفحه‌ی 10 از مقدمه (مقدمه شماره صفحه ندارد و من خود با قلم شماره زده‌ام‌.) تعبیر «هشدارباش‌» به کار رفته است که نادرست به نظر می‌رسد، چون ما «هشدار» داریم و «بیدارباش‌»، ولی «هشدارباش‌» لااقل برای من تازگی داشت‌.

    ولی گاهی مشکلات از حدّ نگارش فراتر می‌رود، چنان که در صفحه‌ی 7 مقدمه‌، از «بحر گلستان سعدی‌» سخن به میان می‌آید و منظور، وزن «فعولن فعولن فعولن فعول‌» است‌.

    من نمی‌گویم که نویسنده، فرق «گلستان‌» و «بوستان‌» را نمی‌دانسته است‌. به یقین در اینجا سهوالقلمی رخ داده است که می‌شد به دست ویراستار کتاب رفع شود. اینجا هم باید ناشر کتاب را ملامت کرد. اما از این سهوالقلم که بگذریم‌، از یک دکتر ادبیات انتظار می‌رفت که به جای «بحر شاهنامه و بوستان سعدی‌»، «بحر متقارب‌» بنویسد تا واضح و روشن باشد، چون ممکن است مخاطب بگوید که «مشکل دو تا شد. خوب‌، بحر شاهنامه و بوستان چیست‌؟»

    کار جناب قزوه در اینجا مثل کار فرهنگ‌نویسان قدیم است که مثلاً می‌نوشتند «میوه بر وزن گیوه‌» و آن وقت اگر مخاطب‌، وزن «گیوه‌» را نمی‌دانست‌، به مشکل برمی‌خورد.

    می‌دانم که در مورد «شاهنامه‌» و «بوستان‌» احتمال مشکل‌آفرینی کم است چون کتابهایی معروف‌اند; ولی در چند سطر بعد از «بحر یوسف و زلیخای جامی‌» سخن رفته است که کتابی است نسبتاً مهجور و مثلاً من هم وزن را آن نمی‌دانم‌. اینجا دیگر عیب کار آشکار است‌.

    در صفحه‌ی 6 مقدمه تعداد رباعیات بیدل‌، 2000 دانسته شده است که درست نیست و در اصل‌، قریب به 4000 است‌.

    شاید این انتقادها در چشم بعضی دوستان خرده‌گیری‌هایی جزئی به نظر آید. به سخنان اصلی‌تر و کلی‌تر هم می‌رسیم. فقط اینجا می‌گویم که این مقدمه آن‌قدرها سخن تازه و عمیقی در خود ندارد که قابل بحث باشد. بخش عمده‌ای از آن، شرح زندگی و آثار بیدل است که دیگران هم بارها گفته‌اند و بخشی دیگر، ادعاهایی که به آنها خواهیم پرداخت.

    اما از حق نگذریم، چند صفحه انتهایی مقدمه، آنجا که به شرح ویژگیهای این نسخه پرداخته می‌شود، عالمانه است و به واقع برای کتاب، همانها کافی بود. اگر نویسنده فقط به همان اطلاعات ذی‌قیمت درباره‌ی این نسخه بسنده می‌کرد، ما هم  پاپیچ او نمی‌شدیم و بلکه بر او درود و آفرین می‌گفتیم و بس.

    اما متأسفانه مقدمه یکدست نیست‌. این را من که حدود دو دهه است ویراستاری می‌کنم‌، خوب حس می‌کنم‌. ولی در این مقام از تفصیل سخن و آوردن شواهد در مورد علّت این پریشانی می‌گذرم‌، چون همین خود محتاج نگارش مقاله‌ای دیگر است و گشایش بابی دیگر که ماجراهایی خلق می‌کند، چنان که تا کنون خلق کرده است‌.

    شاید به همین دلیل‌، مقدمه از انسجام و هدفمندی افتاده است‌. نویسنده بسیار از این شاخه به آن شاخه پریده است و این پراکندگی به ویژه در ابتدای مطلب کاملاً محسوس است‌.

    ببینید، اولین بند از مقدمه‌، بیانگر سال تولد و وفات بیدل است‌. از اینجا انتظار داریم که نویسنده قدری از زندگی و آثار و مقام ادبی شاعر سخن بگوید، ولی ناگهان سخنی با لحن خطابی و کلّی بدین گونه طرح می‌کند که «پیش از این در جایی گفته‌ام که‌: قرن گذشته قرن مولانا بود و قرن آینده بی هیچ گمان از آن بیدل است‌.»

    به گمان من اگر استاد فروزانفر درباره‌ی مولانا یا استاد خرمشاهی درباره‌ی حافظ یا دکتر شفیعی درباره‌ی عطار چنین سخنی و با چنین لحنی گفته بودند، به‌جا می‌نمود و وزن سخن و وزن گوینده با هم تناسب داشت‌. ولی در این مقام‌، این ادعا و آن هم با قید «پیش از این در جایی گفته‌ام‌» قدری مفاخره‌آمیز است و این که نویسنده حتی منبع هم نمی‌دهد که این سخن را در کجا گفته است‌، گویا بر این مبناست که سخنان بزرگان آن‌قدر معروف است که نیازی به ذکر منبع‌شان نیست‌.

    بعد از این سخن که شباهتی به کلمات قصار بزرگان یافته است‌، انتظار می‌رفت که نویسنده وارد بحث مقام ادبی بیدل شود و به اثبات گزاره‌ی بالا بپردازد. ولی بناگاه یک دعوای نامتناسب با مقام را طرح می‌کند، بدین صورت‌: «به اعتقاد من‌، برخلاف بعضی هیاهوها، در ایران به بیدل نه تنها اجحاف نشده که او از اقبال بلندی نیز برخوردار بوده است که پرونده‌ی شعر و زندگی‌اش در یکی از درخشان‌ترین دوره‌های ادبی ایران مورد دقت‌، کنکاش‌، پژوهش و بازخوانی قرار می‌گیرد.»

    این گزاره اگر هم درست باشد، وقتی جای طرح دارد که بحث در مورد خدمات یا کم‌عنایتی ملل فارسی‌زبان به بیدل باشد و لاجرم پای مقایسه‌ی این ملل از این نظر در میان آید. (مثلاً من باری در مقاله‌ای با عنوان «بیدل در ایران‌» به تفصیل به این موضوع پرداخته بودم‌، در اولین شماره‌ی فصلنامه‌ی «درّ دری‌» در سال 1375.)

/ 17 نظر / 107 بازدید
نمایش نظرات قبلی
سید حسن مبارز

بخش 2 ... مجنون گور کهپوری یکی از منتقدان آگاه و معروف ادبیات معاصر هند نیز درباره ی بیدل نظری نزدیک به نظر استاد شفیعی کدکنی دارد ... ( مبارک است ! ) _ استاد قزوه ، مقدمه ی دیوان بیدل یقینا فرق دارد با دفتر خاطرات . نوشته است : ... دکتر کاشی نات پاندیتا استاد ادبیات فارسی دانشگاه سرینگر کشمیر که به تازگی بازنشسته شده است ... آخر استاد به تازگی بازنشسته شدن یک استاد دانشگاه چه ارتباطی دارد به بیدل و مقدمه ی کتاب ؟ وقایع اتفاقیه که نیست ! _ استاد قزوه خوب است که در انتخاب کلمات قصارتان از بزرگان ، بی پروا نباشید تا جاییکه می فرمایید : ... پانزده سال است بیدل را مطالعه می کنم ولی موفق نشده ام حتی قطره ایی از این اقیانوس را درک کنم ... این یکی دیگه خیلی شبیه فیلمای هندی شده ! آخر قزوه ی عزیز بیدلی که آدم 15 سال مطالعش کنه بعد یک قطره هم ازش نفهمه سزاوار این همه تلاش کردن است ؟ به نظرم آوردن جملات قصار نیازمند به دقتی بیشتر است !

سید حسن مبارز

بخش 3 _ به نظر می رسد که مقدمه ی بیدل ، برای مخاطبانی نوشته شده است که هیچ با ادبیات آشنایی ندارد از توضیح واضحات گرفته تا نوع نثر و نگارش آن و مخاطب امروز ادبیات می داند که مقدمه ی یک دیوان فرق دارد با روزنامه ! روزنامه را مردم یکبار می خوانند ، خیلی جذاب و زیبا و دلنشین بود دوبار ؛ اما مقدمه ی دیوان بیدل برای یک روز و دو روز نیست . مخصوصا دیوان بیدل ! مخصوصا دیوان بیدلی که انگشت نما شد ... عذرخواهم که بیشتر از این نتوانستم بنویسم و البته تمام این نکاتی که اشاره شد از صفحه ی دوم مقدمه ی دیوان بیدل به کوشش علیرضا قزوه بود . دوستداران ادبیات خیلی اندوهگین نباشند بابت این مقدمه ، تیراژ این کتاب خیلی زیاد نبوده است فقط 3000 !

سید حسن مبارز

بخش 4 استاد کاظمی این تغییر در مدیریت بخش نظرات باعث سرگردانی مخاطبانتان می شود ، من گمان کردم نظر اولم کامل درج شده ، در حالیکه بعدا سر زدم دیدم ناقص بوده است بخاطر محدودیت فضای بخش نظرات !

سید حسن مبارز

سلام استاد ، منظورم از تغییر در مدیریت نظرات " تایید کردن نظرات بود. اگر این محدودیت تایید کردن نظرات برداشته شود ( به قول امروزیها فیلتر ) دیگر مشکل ناقص ماندن نظری نخواهد بود . چون نویسنده ی نظر همانجا می بیند که نظرش ناقص درج شده و ادامه اش را می نویسد . اما با این روش تایید کردن بعد از ارسال نظر آن پیام می آید که نظر شما بعد از تایید به نمایش گذاشته می شود و نویسنده ی نظر به گماان اینکه نظرش کامل ارسال شده به سراغ کار خود می رود و بعد از مدتی باز می گردد و می بیند کلامش منعقد نشده است . البته کمتر پیش می آید که در وبلاگها نظرات طولانی نوشت اما در این وبلاگ با توجه به مباحثش و شخص شما اینگونه نظرات طولانی هست و باید راهی اندیشید برای آن .

نیاز

گفتي تـو را رُسـوا كنـم، اكنــون كه رُســوايم بيا گفتي تـو را شيدا كنم، اكنــون كـه شيدايم بيا *******************************(صابر کرمانی)******** www.saberkermani.org www.saberkermani.info

وطن هاست

سلام آیا تمایل دارید بر روی بهترین سرور های اروپا با قیمتی بسیار مناسب صاحب یک سایت کامل شوید؟ وطن هاست این امکان را برای شما فراهم آورده است. تنها با 3 هزار تومان در ماه بهترین سرویس ما را خریداری کنید. همچنین می تونید با 5000 تومان در سال صاحب یک هاست شخصی شوید. تمام امکانات نامحدود است. ما برای هنرمندان امتیازات ویژه ای در نظر داریم. با ما تماس بگیرید. www.vatan-host.com

علی

سلام بر مرد بزرگ کاظمی تازگی ها یک دوست افغانی پیدا کردم که خیلی دوست داشتنیست. کوچه مان را شب ها جارو می کشد و دلش خون است از کاغذ هایی که همیشه پر است توی کوچه مان . اهل بدخشان است. راستی کجاست بدخشان؟ این را می خواستم بپرسم.

رها

ببخشید دوست عزیز کدام حرف استاد قزوه خشمگینانه بود کدام سخن استاد نشان از بر افروختگی دارد؟ دوست عزیز یه طرفه قاضی نرووووووووووووووووووووووووووووو همه بیدلان بی دل همه بی دلان بی دل نکند برای درکش تو کمر خمیده باشی؟

عبدالله بیخود

مسیحم در نفس پیچید و روح دل هویدا کرد نظر ها نقش عریان شد زسامان قَدَر اینجا (بیخود) سلام از ادبخانه عجزم به شاعر نقش آفرین و پراحساس کشور استاد بزرگ . من به خود جرآت نمیدهم که اسم شما را ذکر کنم. بنده کوچک با خوانش اشعارت حس باطنی ات را درک کرده. و خدا کند که در انزوا هستی در امان عبرت باشی .و من احساس خوش دارم که دوست چون شما درین ویب یافتم :

ایلیا

با سلام خدمت استاد بزرگ ! چرا کار نرم افزاری نمی کنید و نمی کنند ؟! فوائدش خیلی بیشتر است . و چرا اساتید فن لجنه تشکیل نمی دهند ؟