مهربانی کنید، روشنی بیندازید، دیده‌درایی نکنید

چند روز پیش در نامه‌ای به دوستی ایرانی گفتم که در مورد فلان موضوع «روشنی بیندازید.» و مرادم توضیح دادن آن دوست در آن مورد بود. او از این تعبیر «روشنی بیندازید» بسیار خوشش آمد. گاهی یک تعبیر یا اصطلاح در یک پاره از این قلمرو زبانی بسیار عادی تلقی می‌شود، ولی برای دیگر همزبانان تازه و جذاب است.

حال که در ذهنم کاوش می‌کنم، چند مورد دیگر از این قبیل تعبیرها به نظرم می‌آید که برای مردم ایران تازگی دارد حتی می‌تواند کاربرد بیابد.


مهربانی کنید

این «مهربانی کنید» در مقام تعارف برای ورود به خانه یا دعوت به نشستن مهمان گفته می‌شود. می‌توان آن را تقریباً معادل «بفرمایید» دانست، با این تفاوت که «بفرمایید» گاهی برای دعوت به بیرون رفتن هم به کار می‌رود و حتی در مواردی لحن طعنه‌آمیز هم می‌یابد. ولی «مهربانی کنید» لطیف‌تر و دلنشین‌تر است.


دیده‌درایی

معنی تحت‌اللفظی آن «درآمدن به چشم کسی» می‌شود. در ایران این تعبیر به صورت جمله کاربرد دارد، چنان که می‌گویند «طرف خودش را توی چشمم فرو کرد.» ولی به صورت ترکیب «دیده‌درایی» رایج نیست. این را هم باید گفت که «دیده‌درایی» به خاطر این که از حالت جمله بدرآمده است، بار معنایی خفیف‌تری دارد و قدری مؤدبانه‌تر است. تقریباً چیزی است شبیه «پررویی».

 

سبکدوش کردن

این معادل محترمانه‌ای است برای «عزل کردن» ضمن این که کاملاً فارسی است. گاهی در گفتار موقعیت‌هایی پیش می‌آید که نمی‌توان «عزل شدن» را به کار برد. مثلاً هیچ‌کس نمی‌گوید «از وقتی مرا از فلان مسئولیت عزل کرده‌اند، قدری فراغت یافته‌ام.» ولی به راحتی می‌شود گفت «از وقتی از این مسئولیت سبکدوش شده‌ام، قدری فراغت یافته‌ام.»

 

نظایر همین اصطلاحات و تعبیرهاست که فارسی افغانستان را در چشم بسیاری از ایرانیانی که با آن آشنا شده‌اند، جذاب و دلنشین ساخته است. مسلماً بسیار اصطلاحات و تعابیر در ایران هم رایج است که به کار ما می‌آید. و ما فارسی‌زبانان چقدر به این مبادلات زبانی نیازمندیم.

/ 31 نظر / 36 بازدید
نمایش نظرات قبلی
مرتضی پارسا

سلام بر شاعری که دوستش دارم ... کاظمی عزیز مدتی است مشغول فیس بوکم و تعامل کمی با دوستان بلاگر دارم ... همچنین مدتی است قصد یک احوال پرسی مفصل با دوستان را دارم و دوباره نقد و نظری ... این موضوع را با پست جدید فوران هماهنگ کردم و به تک تک پیوندهایم عرض ادبی نمودم. فوران با دو غزل از محمدحسین ملکیان و مرتضی پارسا و خبری کوتاه به روز شد . بیا و تو نیز در این صفحه ی ادبی چند کلمه مهمان من باش . [گل]

نوید

آقای کاظمی عزیز سلام من شعر همسنگر شما را که در کتاب درسی چاپ شده است را بسیار دوست دارم. با آرزوی توفیق روز افزون برای شما نوید

سيدعلیرضا جعفری

سلام استاد عزیز با غزلی به روزم خوشحال می شوم سری به وبلاگم بزنید...[گل]

reza

سلام بر استاد عزیز گویش فارسی شما به گوش من همیشه دل‌نشین هست این پست را که دیدم یه سوالی برام پیش اومد که چند وقته به دلیل شغلم باهاش درگیرم: آیا برای کلمه‌های اتوماتیک یا اتوماسیون کلمه یا عبارتی غیر از خودکار به ذهن و زبان شما میٰ‌رسه؟ خوب باشید

علی‌شاه ظریفی

در یک جامعه زمانی تغییر ایجاد می‌شود که نویسندگان، علما، دانشمندان، اقتصاددانان، حقوق‌دانان، سیاست‌مداران، و...روی تغییرِ ذهنیت‌ها و باورهای فردی فکر کنند، نه جمعی و گروهی! زیرا همین افراد هستند که جمعیت‌ و گروه‌ها را تشکیل می‌دهند! ---- علی‌شاه ظریفی

فروتن کامران

استاد عزیز بسیار عالی نوشتی وعالی می نویسی این جمله که ویبلاک تان یک (دانشکده) کوچک است درست خواهد بود. استاد به امید روزی که ازنزدیک دیدار داشته باشیم.

حسین خسروی

با سلام جناب کاظمی عزیز! من این پیشنهاد فرخنده ی شما را می پسندم: گرفتن تعبیرات زیبای فارسی از خانه ی همسایه و ترویج آن در خانه. ما (ایرانی ها و تاجیکان و مردم شریف افغانستان) می توانیم داشته هایمان را از این زبان عزیز با هم سر یک سفره بگذاریم. و چه شیرین خواهد بود! ای کاش گروهی از جوانان فرهیخته از دو سوی مرزها گرد هم می آمدند و فرهنگی برای این تعبیرات زیبا تدوین می کردند! ای کاش!

لیلا ناجی

سلام اقای کاظمی.من از شما تشکر می کنم به خاطر همه زحماتتون که برای کشور عزیزمون افغانستان می کشین.نظر شما راجع به تغییر اسم افغانستان چیست و چه اسمی رو پیشنهاد می کنین؟لطفا جواب بدین!

واژه های زیبایی بود. البته در ایران به جای عزل کردن از واژه برکنار کردن هم استفاده می کنند. و به جای استعفا دادن از واژه کناره گیری بهره می برند.