محمدکاظم کاظمی


+ غزنی 2013

الا تو مهد دلیران و کشور شیران‌!

قرارگاه بزرگان و خانه‌ی ابرار

الا تو مهبط علم و محیط فضل و هنر!

الا تو قبه‌ی اسلام و قبله‌ی احرار!

به آب و خاک تو پرورده روزگار کهن‌

سران باج‌ستان و شهان تاج‌گذار

تو مظهر حسناتی‌، تو مایه‌ی برکات‌

تو سرنوشت حیاتی و نوعروس دیار

زمین قدس تو پهنای آسمان باشد

در او ز مردم بِخْرد ثوابت و سیار

بلی‌، سخن ز صفای محیط گردد نغز

چنانچه دل شود از باد مهرگان ستوار

سخنوران تو مرغان عرش را مانند

به جای نغمه برآرند آتش از منقار

دل سنایی تو طرفه ژرف‌دریایی است‌

که نی کرانه پدید است مَر وَرا، نه کنار

(استاد خلیل‌الله خلیلی شاعر متأخر افغانستان)

 

غزنی از کانون‌های بزرگ زبان، ادب و تمدن زبان فارسی و بلکه جهان اسلام است. این سرزمین ادب‌پرور که روزگاری تختگاه سلسله‌ی غزنویان بوده و هم بدین واسطه مرکزیت داشته است، زادگاه، پرورشگاه و یا مدفن  بسیاری از شاعران، نویسندگان، عرفا و دانشمندان این قلمرو فرهنگی است، همچون سنایی غزنوی، ابوریحان بیرونی، علی هجویری، ابوالفضل بیهقی و دیگر بزرگانی که یا از این سرزمین برخاسته‌اند، یا در آنجا موطن گزیده و به خلق آثار ادبی و علمی پرداخته‌اند.

هم بدین واسطه غزنی از مراکز مهم زبان فارسی به حساب می‌آید و حتی گویش فارسی امروز آن نیز بسیاری از واژگان و اصطلاحات کهن را در خود حفظ کرده است. بسیاری از دشواری‌های متونی مثل تاریخ بیهقی، حدیقه سنایی، کشف‌المحجوب هجویری و دیگر آثاری از این دست، به کمک فارسی رایج در غزنی و نواحی آن قابل بازگشایی است.

آثار و ابنیه‌ی تاریخی و مقابر بزرگان علم، ادب و سیاست در این شهر همچون مقبره‌ی سنایی، ابوریحان بیرونی، علی هجویری و سلطان محمود غزنوی به ارزش تاریخی و فرهنگی این شهر افزوده است.

اما نقش ادبی و تاریخی این خطّه در روزگاران کهن پایان نیافته و تا امروز ادامه یافته است، چنان که بسیاری از شاعران، نویسندگان و دانشمندان امروز افغانستان نیز از غزنی برخاسته‌اند و این ولایت به ویژه در عرصه‌ی شعر و در دهه‌های اخیر، جایگاه مهمی در ادبیات امروز افغانستان دارد.

با این اوصاف، انتخاب غزنی به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال 2013 از سوی سازمان علمی و فرهنگی آیسیسکو انتخابی است شایسته و می‌تواند ثمرات و برکات بسیاری هم برای این شهر و هم برای دیگر اقالیم زبان فارسی داشته باشد.

یک فعالیت فرهنگی بزرگ از این دست، برای کشور افغانستان که بیش از سه دهه‌ی اخیر را درگیر جنگ‌های خانمانسوز و ناملایمات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بسیار بوده است، فرصتی مغتنم است تا موقعیت و جایگاه فرهنگی و علمی این کشور نیز تحکیم شود و اهل گیتی، به ویژه ساکنان این وطن فرهنگی بزرگ، به این کشور به دیده‌ای بنگرند که شایسته‌ی آن است.

ثمره‌ی دیگر این برنامه، پررنگ شدن زمینه‌های ارتباط میان همزبانان هم‌فرهنگ است که گاه به سبب جنگ‌ها و ناملایمات موجود در کشور افغانستان، کمابیش از همدیگر بی‌خبر مانده‌اند. حقیقت این است که متأسفانه به دلایل گوناگون، شناخت و ارتباط میان همزبانان کشورهای منطقه بسیار کمتر از حدّ انتظار بوده و همین خود مایه‌ی بسیار بی‌خبری‌ها شده است.

تجلیل از نقش تمدنی و تاریخی غزنی به عنوان یکی از کانون‌های مهم علم و ادب فارسی، می‌تواند زمینه‌ی شناخت و داد و ستد زبانی و فرهنگی بیشتر میان همزبانان را فراهم آورد و وقوف بر این همزبانی‌ها، بر تعمیق همدلی‌ها بیفزاید.

نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱:٤۸ ‎ق.ظ ; شنبه ۱۱ خرداد ۱۳٩٢
comment مهربانی‌ها () لینک

+ جوابیه‌ام به خبرگزاری مهر

چند روز پیش گزارش خبرگزاری مهر از نشست  «غزنی؛ میراث مشترک فرهنگی جهان اسلام» بحث‌انگیز شد و جوابیه‌هایی از سوی بعضی از هموطنان ما را در پی داشت. من جوابیه‌ای به این خبرگزاری فرستادم که دیروز در سایت خبرگزاری انعکاس یافت.

ضمن سپاسگزاری از مسئولان خبرگزاری به خاطر درج این جوابیه و نیز تشکر از دوستانی که انتشار مطلب در آنجا را وسیله شدند، اینک اصل خبر و جوابیه‌ام را به نقل از خبرگزاری مهر پیشکش می‌کنم. امیدوارم که تداوم این گفت‌‌وگوها سبب‌ساز مهرورزی بیشتر میان همزبانان باشد.

(به ادامة مطلب مراجعه کنید)

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱٢:۳٢ ‎ب.ظ ; پنجشنبه ٢۸ اردیبهشت ۱۳٩۱
کلمات کلیدی: گزارش و افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (نه)

کجا از که بوده است‌؟

 

یک بحث جنجال‌برانگیز و ناگوار در میان ما ملل همسایه و همزبان که به نوعی به مفاخر ملی هم ربط می‌یابد، این است که کدام کشور از آن‌ِ کدام کشور بوده است‌. این به ویژه وقتی چالش‌برانگیز می‌شود که ما اکنون بخواهیم به اعتبار این قاعده‌، مفاخر دانش و ادب را به خود وصل کنیم‌.

    شاید بدتر از این هیچ چیزی نباشد که ما مفاخر کهن و حتی امروز در عرصه علم و ادب را در مرزهای سیاسی محدود کنیم‌. بر این از آن جهت تأکید می‌کنم که گمان نرود من من در پی انتساب مفاخر کهن به افغانستان کنونی هستم‌. من فقط می‌کوشم که بر نادرست بودن بعضی باورها در مورد مرزهای جغرافیایی و انتساب کشورها به همدیگر تأکید کنم و نشان دهم که چالشهای منطقه‌ای و سیاسی بر سر مفاخر، علاوه بر این که ذاتاً نکوهیده و نادرست است‌، با حقایق تاریخی هم سازگار نیست‌.

      اکنون بسیاری از دوستان ایرانی ما افغانستان را پاره‌ای جداشده از ایران می‌دانند و هر آنچه از دانش و ادب در آن سرزمین بوده است را منتسب به ایران کنونی‌.

    این بحثی است بسیار درازدامن و از جوانب گوناگونی قابل پیگیری است‌. من در کتاب «همزبانی و بی‌زبانی‌» بدین پرداخته‌ام‌. در اینجا هم قصد اثبات چیزی را ندارم. فقط اشارتی می‌کنم تا دانسته شود که از جوانبی دیگر هم می‌توان به قضیه نگریست.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱٠:٢٢ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ٢۸ امرداد ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (هشت)

پیوندهای ما با مفاخر

شاید قدری ساده‌لوحانه باشد اگر کسی بدین افتخار کند که شبی در مهمانسرایی استراحت کرده است که سی سال پیش مثلاً استاد خلیلی یا غلام‌محمد غبار یا استاد فروزانفر یا دکتر شریعتی در آن استراحت کرده است‌.

   ولی ما در باب مفاخر فرهنگ و دانش بشری همین کار را می‌کنیم و مثلاً بدین مفتخریم که چندصد سال پیش از ما، در این شهر یا کشور، فلان انسان بزرگ می‌زیسته است‌. خوب می‌زیسته است که می‌زیسته است‌، به تو چه ربطی دارد؟

   بحث این است که به راستی چه پیوندی میان ما و آن شخص یا موضوع قابل افتخار باید برقرار باشد تا بتوانیم بدان مباهات کنیم‌؟ پیوند نَسبی‌؟ یا قومی و قبیله‌ای‌؟ یا جغرافیایی‌؟  

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱٢:۳٤ ‎ق.ظ ; جمعه ٢٥ تیر ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (هفت)

گیرم پدر تو بود فاضل‌...

من فکر می‌کنم که شباهت بسیاری میان ثواب و عقاب و افتخار کردن وجود دارد. در ثواب و عقاب یعنی پاداش و جزای اعمال‌، هر کسی اولاً مسئول عمل خویش است و ثانیاً به خاطر اعمال گذشتگان اجر یا کیفر نمی‌بیند و ثالثاً در آنچه به اختیار او نبوده است‌، به او پاداش نمی‌دهند. یعنی مثلاً یک لال مادرزاد به خاطر غیبت نکردن مأجور نخواهد بود.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ٦:٤٩ ‎ق.ظ ; پنجشنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (شش)

افتخار به نخبگان‌

پیشتر گفتیم که به بسیار چیزها نباید افتخار کرد که ما افتخار می‌کنیم و در مقابل‌، بسیار چیزها از نظر ما مغفول مانده است که جای افتخار دارد.

    یکی از جنبه‌های تفاخر، می‌تواند افتخار به نخبگان باشد، از قبیل ادبا، هنرمندان‌، دانشمندان‌، مصلحان اجتماعی و سیاسی‌.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱۱:٢٠ ‎ق.ظ ; جمعه ٢٤ اردیبهشت ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (پنج)

اندر باب ارزشهای انسانی و ضرورت انصاف و وسعت نظر

من در این سلسله مطالب‌، خود را بسیار به تسلسل و ارتباط محتوایی و منطقی بحثها مقیّد نکرده‌ام و اختیار را به دست قلم سپرده‌ام که بسته به آمادگی ذهنی‌ام به هر کجا که می‌خواهد سیر کند.

     و اینک پس از یک رشته سخنان تاریخی‌، بر می‌گردم به بعضی از مبانی‌ِ بحث‌، یعنی این که به چه چیزهایی می‌توان افتخار کرد و چگونه‌. می‌کوشم که بسیار فشرده و فهرست‌وار بنویسم تا برای خوانندگان ملال‌آور نشود.

     مهم‌تر از همه این است که افتخار کردن می‌باید بر مبنای ارزشهای انسانی باشد. این خود دو وجه دارد.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱٢:٠٢ ‎ب.ظ ; چهارشنبه ۱٥ اردیبهشت ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (چهار)

باز هم پاره‌ای از حقایق تاریخی

به گمان من یک عامل اصلی افتخارات دهان پر کن، ناآگاهی از تاریخ است. بسیار وقتها آنچه در کتابهای درسی به جوانان یاد داده می‌شود، همان چیزی نیست که به راستی روی داده است. چنین است که در ایران، آگاهی عمومی از تاریخ این منطقه‌، به ویژه در ارتباط با افغانستان بسیار اندک است و همین‌، سبب بسیار توهّمات شده است‌، از این قبیل که افغانستان در عصر قاجاریه از ایران جدا شد.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ٩:٠٦ ‎ق.ظ ; یکشنبه ۱٢ اردیبهشت ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ رهاورد جهانگشایی‌ها

شعرواره‌ای از صادق چوبک

دوست عزیز و دانشمندم جناب عباسی ساعی این شعر یا در واقع شعرگونه از صادق چوبک را که متناسب با بحث ما در افتخارات ملی است، به من فرستاده‌اند. این شعر به واقع به بخش دوم از مباحث ما پهلو می‌گیرد که درباره‌ی افتخار کردن بیجا به جهانگشایی شاهان بود. با سپاس از جناب ساعی، این شعر را تقدیم حضور همه دوستان می‌کنم و امیدوارم که مشارکت اهل نظر در این بحث همچنان ادامه داشته باشد تا به نتایج نیکویی برسیم.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱٢:٤٦ ‎ب.ظ ; جمعه ۱٠ اردیبهشت ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (سه)

یک سند افتخار

تاکنون از این گفتیم که ما گاه به چیزهایی افتخار می‌کنیم که قابل افتخار نیست و گاه از بسیار چیزها غافل می‌مانیم که به راستی جای افتخار دارد. من برای این که سخنم یکسویه هم به نظر نیاید و بدین متهم نشوم که قصد خوارانگاشتن مفاخر ملّی را دارم‌، اینک یک سند افتخار ملّت افغانستان را نقل می‌کنم‌. این سند، از جنس کتیبه‌های شاهان نیست که در آنها سرزمینهای تحت تصّرف آنان نام برده می‌شده است‌. از جنس عهدنامه‌های فاتحانه‌ی شاهان ما و تقبل باج و خراج از سوی پادشاهان سرزمینهای مجاور هم نیست‌. فقط پیش‌نویس یک توافقنامه است میان مجاهدان افغان و انگلیسان متجاوز در جنگ اول افغان و انگلیس‌.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ٧:٥٧ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ٧ اردیبهشت ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (دو)

تشویق و دلگرمی دوستان‌، در پیامهایی که بر روی یادداشت اول نهاده بودند، سبب شد که دومین یادداشت این سلسله را زودتر از آنچه در برنامه داشتم‌، آماده کنم و در وبلاگ بگذارم‌. البته می‌دانم که در اینجا و پیش از پرداختن به جهانگشایی‌ها، مقدمه‌ای درباره‌ی اصل‌ِ موضوع‌ِ افتخار کردن و سود و زیانهای کلّی آن ضرور بود. ولی آن را می‌گذارم برای بعد، به ویژه که در پیامهای دوستان نکات خوبی در این مورد آمده است‌.

 

جهانگشایی‌های پرافتخار!

سخن را بدین‌جا رساندیم که گاهی بر آنچه بدان افتخار می‌کنیم‌، باید بگرییم و ندامت پیشه کنیم و عبرت بگیریم و شرمسار مردمی باشیم که به سبب آنچه ما بدان فخر می‌کنیم‌، سخت‌ترین مصیبتها را تجربه کردند.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۸:٥٧ ‎ق.ظ ; شنبه ٤ اردیبهشت ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی

+ افتخارات ملی (یک)

طرح بحث‌

ما ملل فارسی‌زبان در این یک قرن اخیر، در باب مفاخر فرهنگی و سیاسی بسیار چالشها و اختلاف نظرها داشته‌ایم‌. انتساب و اختصاص این مفاخر به سرزمینهایی که اکنون از هم مجزّا شده‌اند ـ و حتی گاه انتساب خود این سرزمینها به همدیگر ـ همواره مایة بحث و گاه کدورت بوده است‌. و جالب این که بسیار وقتها بر سر چیزی جدال داشته‌ایم که نه مایة افتخار، که مایة سرافکندگی است و من نمونه‌هایش را در آینده خواهم آورد.

    این موضوع‌، به دلایل مختلف همواره برایم مهم و جذاب بوده است و آرزو داشته‌ام که باری و با یک فراغت کامل‌، از جوانب مختلف به این بحث بپردازم و بکوشم که آن را از زاویه‌ای طرح کنم که بیشتر سودمند و کارآمد باشد.

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۸:۱٧ ‎ب.ظ ; جمعه ۳ اردیبهشت ۱۳۸٩
کلمات کلیدی: افتخارات ملی