محمدكاظم كاظمي

نفس تا می‌کشم‌، قانون حالم می‌خورد بر هم‌

چو ساز خامُشی با هیچ آهنگی نمی‌سازم‌

در این بیت هم مجموعه‌ای از هنرمندیها نهفته‌است‌. قانون در این بیت به معنی قاعده است‌، ولی در معنای نام یک وسیلة موسیقی‌، با آهنگ تناسب یافته است‌. «ساز خامشی‌» ترکیبی است متناقض‌نما. فعل نمی‌سازم‌، در عین حال که به معنی «سازگاری ندارم‌» است‌، کلمه «ساز» را در خود نهفته دارد که با «ساز خامشی‌» تناسب لفظی می‌یابد.

در بیت زیر نیز «قانون‌» و «آهنگ‌» چنین تناسبی با هم یافته‌اند:

ز قانون نفس جستم رموز پردة هستی‌

همین آواز می‌آمد که بسیار است آهنگم‌

بد نیست یادآور شوم که مرحوم استاد سرآهنگ مصراع دوم را چنین خوانده است‌: «همین آواز می‌آمد که بی‌ساز است آهنگم‌» و این به صواب به نظر می‌آید، چون با در نظرداشت «بی‌ساز» به معنی «بی‌تناسب‌»، هم رابطه میان کلمات بیشتر می‌شود و هم معنی بیت کاملتر.