محمدكاظم كاظمي

ایی

عنایت دوستان به سلسله یادداشتهای «نگارش‌» همواره مایة دلگرمی‌ام بوده است و انگیزة این که با همه مشغله‌های دیگر، بکوشم که این سلسله از کف نرود.

در این یادداشت نیز همانند یادداشت پیش‌، به یکی دیگر از خطاهای نگارشی‌ِ رایج در میان جوانان نویسنده می‌پردازم‌.

این غلط بسیار رایج نیست‌، ولی سخت آزاردهنده است‌، یعنی نوشتن «ایی‌» به جای «ای‌» در کلماتی از این دست‌:

«خانه‌ایی‌» به جای «خانه‌ای‌»

«لحظه‌ایی‌» به جای «لحظه‌ای‌»

من هیچ ندانستم که این خطا به چه سبب در نوشته‌های بعضی جوانان ما پدید آمده است‌. شاید آنان «یی‌» و «ای‌» را با هم ادغام کرده‌اند. شاید هم به این ترتیب‌، می‌خواهند تأکید روی مصوّت «ای‌» را بیشتر کنند. یا شاید «ایی‌» را از انتهای کلماتی مثل «توانایی‌» و «دانایی‌» اقتباس می‌کنند و به دیگر جایها تسرّی می‌دهند.

به هر حال این یک غلط بسیار آشکار است‌. این کلمات‌، اگر «ی‌» در آنها نکره باشد، بدین شکلها در شیوه‌نامه‌ها تجویز شده‌اند.

خانه‌ای‌

خانه‌یی‌

خانه‌ئی‌

و از این میان‌، شکل اول مأنوس‌تر است و بیشتر توصیه می‌شود.

این یادآوری هم بد نیست که گاهی و بیشتر در افغانستان‌، این کلمات را به صورت «خانة» یا «خانه ء» می‌نویسند. باید دانست که «خانة» درست است‌، ولی وقتی که کلمه با کسره به کلمه‌ای دیگر وصل شده باشد، مثل «خانة سبز» یا «خانة خاله‌». ولی وقتی «یای وحدت‌» یا «یای نکره‌» در کار باشد، باید «خانه‌ای‌» یا «خانه‌یی‌» یا «خانه‌ئی‌» نوشت‌. یعنی مثلاً وقتی بیدل می‌گوید:

ای وهم غیر! ما را معذور دار و بگذر

دل خانه‌ای است کان‌جا نتوان به زور جا کرد

پس خلاصة کلام این که در چنین جایی ننویسیم «دل خانه‌ایی است‌...» یا «دل خانة است‌...»