محمدكاظم كاظمي

نمودن

ما مدتهاست که ساده‌نویسی نثر قدیم خود را فراموش کرده‌ایم‌. زبان نوشتار ما بی‌جهت از زبان گفتار فاصله گرفته است‌. البته اگر این فاصله در جهت اعتلا می‌بود، بد نبود، ولی بدبختی در این است که این زبان در بسیاری جایها حتی فصاحت زبان گفتار را هم ندارد.

مثلاً یکی از وجوه این فاصله که بسیار هم ناخوشایند است‌، کاربرد مصادر و مشتقات «نمودن‌» به جای «کردن‌» است‌. «نمودن‌» در اصل‌، به معنای «نشان‌دادن‌» است و نثر ما بسیار زیبا می‌شود اگر آن را به معنای اصلی‌اش به‌کار بندیم‌. این‌کار، ضمن پاکیزگی نثر، به آن نوعی نمک باستانگرایی می‌دهد. در ابتدا، این کار سخت به نظر می‌آید و چنین می‌پنداریم که پرهیز از «نمودن‌» به معنی «کردن‌» امکان ندارد، ولی وقتی به این‌کار عادت کنیم‌، می‌بینیم که آن‌قدرها هم سخت نیست‌. من خود در همه نوشته‌هایم از آن پرهیز کرده‌ام‌. در کتابهای «روزنه‌»، «شعر پارسی‌» و «هم‌زبانی و بی‌زبانی‌» حتی یک مورد «نمودن‌» به معنی «کردن‌» دیده نمی‌شود. البته در هنگام نگارش عمدی هم نداشتم‌; بعدها دیدم که خودبه‌خود چنین شده است‌. این هم چند عبارت از این سه کتاب‌، که در همه‌، «نمودن‌» به معنی «نشان‌دادن‌» به کار رفته است‌.

از کتاب «روزنه‌»:

خیال‌، آنگاه رخ می‌نماید که گوینده‌، سخنی متمایز با واقعیت علمی بگوید.

سکته‌ای که در اثر این تصرفها در وزن شعر رخ می‌نماید، گاهی نامحسوس است‌...

خوب می‌دانیم که «کار شب‌پا» شعری است در فضای جنگلی مازندران و «هول‌» البته مناسب‌تر از همه می‌نماید.

نوعی دیگر از انتخاب زبان مناسب‌، در ساختار نحوی کلام هم روی می‌نماید.

از کتاب «شعر پارسی‌»:

شعر او به شکل شگفت‌انگیزی صادقانه و بی‌شائبه می‌نماید...

پذیرفتن این سخن امروز و برای ما دشوار می‌نماید...

تصویری از پیرامون خویش ارائه می‌کند که هرچند زشت است و غیراخلاقی‌، به شکلی استثنایی واقعی و عینی می‌نماید.

از کتاب «همزبانی و بی‌زبانی‌»:

فقط سه کلمه است که در حوزة زبانی ایران واقعاً غریب می‌نماید...

گویش مردم هرات نیز بیش از آن که به کابل نزدیک باشد، به خراسان متمایل می‌نماید.

این نظر نیز، هرچند در بادی امر بسیار طبیعی و درست می‌نماید، با مراجعه به واقعیتها و اسناد و مدارک‌، بی‌پایه و اساس می‌شود.

این هم چند عبارت از نوشته‌های دوستانم که در آنها «نمودن‌» به جای «کردن‌» آمده است و البته هیچ زیبا نیست‌.

لاک اعلام نمود که قوانین طبیعی‌، احترام به مالکیت و حیات و آزادی دیگران را به همة فرمان می‌دهد.

دولت وظیفه دارد این حقوق را محترم بشمارد و مفاد قرارداد اجتماعی را رعایت نماید.

به این راحتی می‌توان به جای «نمودن‌»، «کردن‌» را به کار برد و متن را سالم‌تر ساخت‌.

لاک اعلام کرد که قوانین طبیعی‌، احترام به مالکیت و حیات و آزادی دیگران را به همة فرمان می‌دهد.

دولت وظیفه دارد این حقوق را محترم بشمارد و مفاد قرارداد اجتماعی را رعایت کند.

q

گاهی ما از تکرار فعل می‌ترسیم‌، یعنی اگر در جمله‌ای‌، دو فعل «می‌کند» لازم می‌شود، به این اندیشه می‌افتیم که فعل تکرار شده است و دومی را «می‌نماید» می‌سازیم‌. ولی این هراس بیجاست‌. تکرار فعل چندان عیبی ندارد و در نثرهای زیبای کهن ما بسیار دیده می‌شود. برای آگاهی بیشتر از این بحث‌، می‌توانید به کتاب «غلط ننویسیم‌» آقای ابوالحسن نجفی مراجعه کنید، ذیل «تکرار فعل‌».