محمدكاظم كاظمي

در یادداشت پیش‌، از ایجاز سخن گفتم و به درازنویسی بی‌مورد بعضی از نویسندگان ما اشاره کردم‌. یکی از عوامل این درازنویسی‌، ایجاد جمله در جمله است که می‌شود از آن پیشگیری کرد. گاهی به هیچ‌وجه لازم نیست یک عبارت در یک جمله یا شبه جملة بیاید، بلکه می‌تواند به صورت یک قید یا متمم در جملة اصلی ما گنجانده شود. بیایید پابه‌پای مثالها پیش برویم‌.

مثال ۱

«در ضمن یک جلد «هزاره و هزارستان‌» را که اثر خودش بود امضأ کرد و به من داد.»

در عبارت بالا، این «اثر خودش بود» می‌تواند به صورت یک بدل بیاید، نه یک شبه جمله‌، بدین ترتیب‌:

«در ضمن یک جلد هزاره و هزارستان اثر خودش را امضأ کرد و به من داد.»

مثال ۲

نکتة مهمی دیگری که می‌شود در همین‌جا یادآوری کرد این است که نویسنده‌، چون خودش از ولایت غزنی بوده است‌...

در این عبارت نیز «می‌شود در همین‌جا یادآوری کرد» عملاً زاید است و جمله را بدین گونه می‌توان کوتاه ساخت‌:

نکتة مهم دیگر این‌که‌، نویسنده‌، چون خودش از ولایت غزنی بوده است‌...

مثال ۳

پس از ورود به مجلس‌، اولین کاری که انجام می‌دهند احترام به پدر و مادر و بزرگتر فامیل است‌.

در این عبارت‌، «که انجام می‌دهند» زاید است‌، چون روشن است که کار، انجام‌دادنی است‌.

«پس از ورود به مجلس‌، اولین کار، احترام به پدر و مادر و بزرگ‌تر فامیل است‌.»

مثال ۴

و اما یکی از کارهای مهم دیگری که در زمان حاکمیت نادر صورت گرفت چاپ تمبرهای پُستی بود که دارای تصاویر و مناظر باستانی و تاریخی افغانستان بود

«صورت گرفت‌» زاید است‌.

و اما یکی از کارهای مهم دیگر در زمان حاکمیت نادر، چاپ تمبرهای پُستی با تصاویر و مناظر باستانی و تاریخی افغانستان بود.

مثال ۵

این مجموعه که حاوی 44 غزل و یک مثنوی بلند است‌، کارنامة شعری سالهای 77 تا 82 این شاعر است‌.

عبارت را می‌شود یک جمله ساخت‌.

این مجموعه با 44 غزل و یک مثنوی بلند، کارنامة شعری سالهای 77 تا 82 این شاعر است‌.

مثال ۶

یکی از وظایف مهم دیگری که صاحب دیوان برید بر عهده داشته است مواظبت از راههای چاپاری بوده است‌.

«بر عهده داشته‌است‌» زاید است‌.

وظیفة مهم دیگر صاحب دیوان برید، مواظبت از راههای چاپاری بوده است‌.

مثال ۷

او جزء شاگردانی بود که برای اولین بار از این مکتب فارغ‌التحصیل شده بودند.

به این شکل می‌شود یک فعل را حذف کرد.

او از نخستین فارغ‌التحصیلان این مکتب بود.

مثال ۸

شاید یکی از علتهایش این باشد که راوی زیادی خواننده را به ذهن کاراکترها و روایت بیرونی هدایت می‌کند

به این شکل می‌شود یک فعل را حذف کرد.

شاید چون راوی زیادی خواننده را به ذهن کاراکترها و روایت بیرونی هدایت می‌کند