محمدكاظم كاظمي

كوتاه‌نويسي ـ توضيح واضحات‌

در يادداشت پيش‌، دربارة كوتاه‌نويسي يا ايجاز سخن گفتيم و گفتيم كه بايد از درازساختن بي‌موجب جملات‌، پرهيز كرد. يكي از شكلهاي درازنويسي‌، تكرار كلمات مشابه در يك جمله يا جمله‌هاي پياپي بود. شكل ديگر، توضيح‌دادن واضحات است‌. به واقع در بسياري از نوشته‌هاي ما، معني با بخشي از جمله كامل مي‌شود و هيچ ضرورتي براي توضيح بيشتر آن نيست‌، ولي ما بي‌موجب سخن را تكرار مي‌كنيم‌.

مثال ۱

در دكان استاد عطّار علاوه بر آن‌كه مشتريان براي خريد اجناس عطّاري مي‌آمدند بزرگاني هم به اين مغازه رفت و آمد داشته‌اند.

وقتي سخن از دكان و مشتري باشد، لاجرم مي‌توان دانست كه مشتريان براي خريد اجناس مي‌آمده‌اند و هيچ نيازي به ذكر اين كار نيست‌. پس قسمت «براي خريد اجناس عطاري‌» قابل حذف است‌، چون مشتري براي كاري ديگر نمي‌آيد. از سوي ديگر، مي‌توان از بين «دكان‌» و «مغازه‌» هم يكي را حذف كرد و مانع تكرار كلمات مشابه شد. (براي كلمات مشابه‌، به يادداشت چهل و چهار مراجعه كنيد.) پس عبارت چنين خلاصه مي‌شود:

علاوه بر مشتريان معمولي‌، بزرگاني هم به مغازة استاد عطار رفت و آمد داشته‌اند.

مثال ۲

قيمت تمبرهايي كه در افغانستان منتشره شده است در دوره‌هاي گوناگون متفاوت بوده است‌. قيمت تمبر هميشه وابسته به قيمت ارسال مراسلات پُستي از سوي دولت بوده است و هر مقدار كه قيمت ارسال مراسلات بالا مي‌رفت قيمت روي تمبرها هم افزايش پيدا مي‌كرد.

تمبر، چيزي است منتشرشدني‌، پس اگر بگوييم «تمبرهاي افغانستان‌» معني اين را مي‌دهد كه «تمبرهايي كه در افغانستان منتشر شده است‌» و اين عبارت دراز لازم نيست‌. از سوي ديگر، از قسمت «و هر مقدار كه قيمت مراسلات‌...» تا آخر پاراگراف‌، به واقع تكرار و توضيح جملة پيشين است و چيز تازه‌اي ندارد. پس مي‌توان آن را نيز برداشت و عبارت را چنين كوتاه ساخت‌:

قيمت تمبرهاي افغانستان در دوره‌هاي گوناگون متفاوت بوده است و وابسته به قيمت ارسال مراسلات پُستي از سوي دولت‌.

مثال ۳

از فعاليتهاي چشمگير ديگري كه در اين دوره صورت گرفت ارسال مراسلات پُستي از طريق پُست هوايي بين شهرهاي خود افغانستان بود كه تا قبل از سال ۱۳۳۵ خورشيدي ارسال مراسلات فقط از طريق زميني صورت مي‌گرفت كه بعد از اين سال ارتباط هوايي كابل بين چند شهر از جمله هرات‌، مزار شريف‌، قندهار و ميمنه نيز برقرار شد.

در عبارت بالا، همين كه «بعد از سال ۱۳۳۵ ارتباط هوايي برقرار شد» خودش مي‌رساند كه لابد پيش از آن‌، ارتباط فقط زميني بوده است‌. پس هيچ نيازي به گفتن اين كه «تا قبل از سال ۱۳۳۵ ارسال مراسلات فقط از طريق زميني صورت مي‌گرفت‌» هيچ لازم نيست‌. من عبارت را چنين كوتاه كردم‌:

كار چشمگير ديگر در اين دوره‌، ارسال مراسلات پُستي از طريق پُست هوايي بين شهرهاي خود افغانستان بود. از سال ۱۳۳۵ خورشيدي ارتباط هوايي كابل و هرات‌، مزارشريف‌، قندهار و ميمنه برقرار شد.