محمدكاظم كاظمي

کسی با وجد و نشاط از پخش قسمتی از یک مجموعه تلویزیونی در صدا و سیمای ایران سخن می‌گفت و علت این وجد و نشاط نیز حضور یک شخصیت افغان در آن بود. البته برای ما مردم مهاجر، حضور شخصیتهای هموطن ما در برنامه‌ها و مجموعه‌های تلویزیونی ایران بی‌سابقه نبوده است‌. ولی همواره سیمای هموطنان ما در آنها تا حد آزاردهنده‌ای غیرواقعی و گاه حتی مضحک می‌نمود. شخصیتها کسانی بودند با نقشی فرعی و کاراکترهایی که گویا برای انبساط خاطر بینندگان طراحی شده بود، نه ترسیم سیمایی درست از مردم افغانستان‌. لهجه‌ها به‌شدت تصنّعی و ناشیانه بود و دارای تکیه‌کلام‌هایی مضحک‌، تقریباً همانند «کرتاهه‌»هایی که گاه در برنامه‌های طنز در دهان شخصیتهای هندی گذاشته می‌شود. همین‌گونه بود طراحی لباس‌، رفتار و خلق و خوی آدمها که هیچ مقارنتی با مردم افغانستان نشان نمی‌داد.

ولی این بار، قضیه کاملاً متفاوت بود. در قسمتی از مجموعه تلویزیونی «راه شب‌» که با عنوان «زیر آسمان آبی‌» چهارشنبه 10 مرداد 85 از شبکة سه سیما پخش شد، یک شخصیت افغان با نام «آصف‌» حضور داشت‌، یک نگهبان ساختمان که طی جریانی‌، میزبان یک دانشجوی بی‌خانمان شمالی می‌شد و برخوردی کاملاً مطابق شأن مردم افغانستان با او داشت‌.

اما گذشته از رفتار طبیعی و معقول این شخصیت‌، آنچه خوشایند می‌نمود، لهجة اصیل و نه تصنعی این شخصیت بود که در عین گویایی‌، جذابیت خاص خود را نیز داشت‌.

این مهم نیست که آصف نگهبان ساختمان است‌، که ما مهاجرین مشاغلی از این دست را بسیار تجربه کرده‌ایم و بارها شخصیتهای سرشناس افغان ـ همچون شادروان عبدالمجید ایشچی شاعر و پژوهشگر نامدار ـ سالهایی را در این نگهبانی‌ها گذرانده‌اند، و همین خود نشانة امانت‌داری مردم افغانستان است‌. مهم این است که این شخصیت سیمایی راستین داشت‌، کسی بود همانند همه افغانها علاقه‌مند به ادبیات و نیز دوستدار همزبانان ایرانی‌اش‌، و این چیزی است که غالباً نادیده گرفته شده است‌.

باری‌، برخورد معقول و سنجیدة عوامل این مجموعة تلویزیونی با جامعة مهاجر، که چنان که گفتم در این مجموعه‌ها کم‌سابقه بوده‌است‌، صاحب این قلم را واداشت که با این یادداشت کوتاه و البته غیرتخصصی‌، قدردان این واقع‌نگری باشد و امیدوار به این که سیمای مردم افغانستان در صدا و سیما و فیلمهای سینمایی ایران‌، چه مثبت و چه منفی‌، همواره واقعی و طبیعی باشد، همان‌گونه که در فیلمهایی از نوع «باران‌» مجید مجیدی دیدیم و در این برش کوتاه از «راه شب‌».