محمدكاظم كاظمي

در ادامهء نگارش چهل و یک‌

در یادداشت شماره چهل‌، قواعدی برای نگارش کلماتی گفتیم که به «ه‌» غیرملفوظ ختم می‌شوند و در عین حال‌، کسرهء اضافه یا «ی‌» نکره و وحدت می‌گیرند. گفتیم که اگر «کسرهء اضافه‌» در کار باشد، کلمه را با «هء» یا «ه‌ی‌» ختم می‌کنیم و اگر «ی‌» نکره یا وحدت در کار باشد، کلمه را با «ه‌ای‌» و «ه‌یی‌» و «ه‌ئی‌» پایان می‌بخشیم‌.

در یادداشت چهل و یک‌، گفتیم که در این مورد، نویسندگان ما گاه خطاهایی می‌کنند و یکی از خطاهای رایج را نشان دادیم‌. خطای دیگر ـ که اینک بدان می‌پردازیم ـ این است که گاه نویسندگان ما، کلماتی را که با «ی‌» وحدت یا نکره ختم می‌شوند و باید با «ه‌ای‌» یا «ه‌یی‌» یا «ه‌ئی‌» ختم شوند، با «هء» یا «ه‌ی‌» ختم می‌کنند، (یعنی مثل کسرهء اضافه می‌نویسند). این غلط را به‌ویژه در کتابهای چاپ افغانستان در دهه‌های پیش می‌توان دید. من این دو مثال را از دیوان بیدل چاپ کابل نقل می‌کنم‌.

کسی در بند غفلت ماندهء چون من ندید اینجا

تا از آن پای نگارین‌، بوسهء کرد انتخاب‌

غلط بودن این عبارتها وقتی آشکار می‌شود که به جای کلمات «مانده‌» و «بوسه‌»، کلماتی دیگر بگذاریم‌، مثلاً «آدم‌» و «دیدن‌». اینجا به راحتی می‌توان حس کرد که کلمات به صورت «آدمی‌» و «دیدنی‌» با «ی‌» درست هستند، نه با کسرهء اضافه به صورت «آدم چون من‌» و «دیدن کرد». پس وقتی کلمات با «ه‌» ختم می‌شوند، باید طبق قاعدة «ی‌» وحدت و نکره عمل کنیم‌، یعنی چنین بنویسیم‌

کسی در بند غفلت مانده‌ای چون من ندید اینجا

تا از آن پای نگارین‌، بوسه‌ای کرد انتخاب‌

یادآوری: اصل قاعده این است که علامت «ء» نه در کنار «ه» بلکه بر روی آن نوشته شود. ولی در این محیط وقتی علامت را بر روی «ه» می‌نویسیم، به شکل «ة» در می‌آید و من این مشکل را نتوانستم حل کنم. پس به صورت «هء» می‌نویسم. عذر مرا بپذیرید و اگر می‌توانید مرا برای رفع این مشکل راهنمایی کنید.