محمدكاظم كاظمي

معرفه و نکره‌

غرض این منظور هر «کتاب» را که مطالعه می‌کردم سخنان جالب و مفید آن را یادداشت می‌کردم.

غرض این منظور هر «کتابی» را که مطالعه می‌کردم سخنان جالب و مفید آن را یادداشت می‌کردم.

غرض این منظور هر «کتابی» را که مطالعه می‌کردم سخنان جالب و مفید آن را یادداشت می‌کردم.

دوستی عزیز از کابل این دو عبارت را فرستاده‌اند و دربارة درستی یا نادرستی هر یک پرسیده‌اند. البته این بحث‌، بیشتر به دستور زبان مربوط می‌شود، نه به نگارش به مفهومی که ما در نظر داریم‌، و من بر قواعد دستور به صورت نظری تسلط بسیاری ندارم‌. به هر حال در حد دریافتی که خودم از مسئله دارم‌، چنین عرض می‌کنم‌.

ما یک نوع «ی‌» داریم که «یای نکره‌» نامیده می‌شود و به کلماتی می‌پیوندد که گویا در عبارت‌، برای شنونده شناخته‌شده نیستند. اگر این «ی‌» نباشد چنین به نظر می‌آید که از شی‌ء مشخصی صحبت می‌کنیم و در این صورت‌، باید در جایی دیگر از عبارت‌، آن شی‌ء تعریف شده باشد. در آن صورت کلمه را «معرفه‌» می‌گوییم‌.

مثلاً وقتی می‌گوییم «کتاب را خواندم‌» این را فهمانده‌ایم که از کتاب مشخصی سخن می‌گوییم‌، یا این کتاب برای مخاطب ما شناخته شده است‌. مسلماً این عبارت وقتی درست است که پیش از این جمله‌، از کتاب خاصی سخن رفته باشد. مثلاً کسی کتابی به ما امانت داده‌است و ما در اولین برخورد با او می‌گوییم «کتاب را خواندم‌.» و او می‌داند که چه کتابی منظور است‌.

اما اگر بگوییم «کتابی را خواندم‌» چنین دانسته می‌شود که کتاب خاصی که برای مخاطب شناخته‌شده باشد در کار نیست و ما فقط می‌خواهیم بر روی «خواندن‌» تأکید کنیم‌، نه مشخصات آن کتاب‌.

با این ملاحظات‌، عبارت‌ «هر کتابی را...» در این مقام بهتر از «هر کتاب را...» به نظر می‌آید چون ما از کتابی شناخته‌شده سخن نمی‌گوییم‌.

q

ولی عبارت اول به کلّی نادرست است‌؟ به گمان من چنین نیست‌، چون همان «هر» تا حدی نکره‌بودن را نشان می‌دهد و آن‌قدرها نیازمند «یای نکره‌» نیستیم‌. اگر این «هر» نمی‌بود، البته عبارت اول نارسا به نظر می‌رسید و ترجیح عبارت دوم قطعی‌تر می‌شد.