محمدكاظم كاظمي

جبران مافات‌

اشتباه در کاربرد ترکیبها و عبارتهای عربی‌، از گرفتاریهای رایج نویسندگان ماست‌. گاهی یک عبارت آن‌قدر رایج و شایع می‌شود که دیگر کسی در به فکر دقت در معنای واقعی‌اش نمی‌افتد و بسیاریها آن را به شکلی نادرست به کار می‌برند. من باری در نوشتة یکی از عزیزان این جمله را دیدم‌: «با مرگ او لطمه‌ای بس بزرگ به عالم هنر و به‌خصوص هنر خطاطی رونما گردید که جبران آن تا سالیان درازی مافات نخواهد شد.»

«جبران‌» یعنی «تلافی‌» و «مافات‌» (= ما + فات‌) یعنی «آنچه فوت شده‌» یا «آنچه از دست رفته‌». پس این تعبیر، «تلافی آنچه از دست رفته است‌» معنی می‌دهد و همواره باید به همین شکل «جبران مافات‌» بیاید. پس اگر در جملة بالا معادلهای «جبران‌» و «مافات‌» را بگذاریم‌، چنین معنایی به چنگ می‌آید که البته منظور نویسنده نیست‌: «با مرگ او لطمه‌ای بس بزرگ به عالم هنر... رونما گردید که تلافی آن تا سالیان درازی آنچه از دست رفته نخواهد شد.»

این عبارت به واقع هیچ نیازی به «مافات‌» نداشت و می‌توانست بدین صورت نگاشته شود: «با مرگ او لطمه‌ای بس بزرگ به عالم هنر و به‌خصوص هنر خطاطی رونما گردید که تا سالیان درازی جبران نخواهد شد.»