محمدكاظم كاظمي

نکاتی دیگر در تایپ فاصله‌ها

شناخت موقعیت و مقام کاربرد فاصله (سپیس‌) در تایپ‌، بسیار مهم است‌. من در بعضی یادداشتهای پیشین‌، به تفصیل به این پرداختم که فاصله در کجاها لازم است و در کجاها ممنوع‌. اینک دو نکتة دیگر در این مورد را عرض می‌کنم‌.

1. به طور کلی‌، هیچ‌گاه نباید میان دو کلمه بیش از یک فاصله باشد. فاصلة بسیار، متن را نازیبا می‌کند و صفحه‌آرایی را آسیب می‌زند. ببینید، این بخش از یک عبارت را من با فاصله‌هایی ناهماهنگ (گاهی یکی‌، گاهی دوتا، گاهی سه تا و گاهی بدون فاصله‌) تایپ می‌کنم و چه زشت می‌شود.

عرفا به این‌باورند  که انسانها تاوقتی  که خودشان ساخته  نشوندو ترمیم نشوند، نمی‌توانند از ثروت مالی و معنوی  خویش استفادة به جا  بکنندکه به خیر خودشان وبه خیردیگران تمام شود.

سه تفنگدار         الکساندر دوما

بینوایان       ویکتور هوگو

بوف کور        صادق هدایت‌

دیوید کاپرفیلد      چارلز دیکنز

این روش‌، علاوه بر این که بسیار وقت‌گیر است‌، این عیب بزرگ را دارد که اگر به دلایلی لازم باشد که شمارة فونت را کم یا زیاد کنیم‌، تراز ستونها به هم می‌خورد و باید دوباره با گذاشتن فاصله آن را درست کرد. ولی در ستون‌بندی با تب‌، این مشکل نیست و همواره ستونها تراز خواهند شد.

گاهی نیز ما برای تایپ شعر به شکل سنتی (مصرعهای روبه‌رو با اندازة مساوی‌) نیازمند ایجاد فاصله می‌شویم‌. در زرنگار، فرمانی برای تایپ شعر با این ویژگیها وجود دارد که این کار را بسیار سهل می‌کند. در ورد امکان تایپ شعر به صورت سنتی (روبه‌روی هم‌) نیست و اینجا بهتر است همواره مصراعها را زیر هم بنویسم‌، چون ترازکردن آنها روبه‌روی هم به زحمتش نمی‌ارزد. اگر هم ناچار شدیم بهتر است از تب استفاده شود، نه از فاصله‌.

3. گاهی لازم است که مطلب کمی جلوتر از آغاز سطر شروع شود، یعنی تورفتگی داشته باشد. مثلاً در مصراعهای شعر نو چنین اتفاقی می‌افتد. در اینجا نیز هیچ‌گاه چند فاصله پیاپی در اول سطر تایپ نکنید، بلکه از تب استفاده کنید. به طور کلی به خاطر داشته‌باشید که هیچ سطر یا پاراگرافی را نباید با فاصله (سپیس‌) آغاز کرد.

4. برای تورفتگی اول پاراگراف‌، می‌توان از تب استفاده کرد و یا در نرم‌افزار مربوطه‌، این تورفتگی را تعریف کرد (غالب نرم‌افزارهای متنی این قابلیت را دارند.) اینجا نیز نباید فاصله تایپ کرد.

5. گاهی ما به کمک ایجاد فاصله‌، دو سطر را از چپ یا وسط تنظیم می‌کنیم‌، مثلاً در انتهای نامه‌ها یا مطالب‌، آنجا که نام نویسنده و تاریخ و محل نگارش قرار است در زیر هم و از وسط تراز شوند. بعضی کسان این ترازکردن را با ایجاد فاصله انجام می‌دهند، یعنی آن‌قدر «سپیس‌» می‌زنند تا سه سطر با هم تراز شوند. به این صورت‌:

                         محمدکاظم کاظمی‌ 
                               مشهد 
                            تابستان 1383

ولی این روش چند عیب دارد. یکی این که زحمت دارد; دیگر این که دقتش کم است و سطرها کاملاً تراز نمی‌شوند و دیگر این که با عوض‌شدن فونت‌، تراز به هم می‌خورد. در این مواقع‌، لازم نیست هیچ فاصله‌ای تایپ کنید. سطرها را از راست تایپ کنید و آنگاه کافی است در موقع صفحه‌آرایی‌، دستوری داده شود تا همه سطرها از وسط با هم تراز شوند (در غالب نرم‌افزارها و شاید همة آنها چنین امکانی وجود دارد.) آنگاه این سطرهای ترازشده از وسط را می‌توان به مقدار لازم به صورت مجموعی تورفتگی داد تا به همان صورت وسط‌چین در هر جای سطر که بخواهیم قرار گیرند.

به تجربه دیده‌ام‌; غالباً این مشکلات در کار کسانی بیشتر رخ می‌دهد که با صفحه‌آرایی رایانه‌ای و امکانات نرم‌افزارها برای این کار، آشنا نیستند و گمان می‌برند که برای تنظیم سطرها، همانند دستگاههای تایپ دستی باید از فاصله کمک گرفت‌. اگر می‌خواهید راحت و زیبا تایپ کنید، بهتر است کمی با صفحه‌آرایی هم آشنا باشید. آنگاه بسیاری از تنظیمات را به کمک دستورهای صفحه‌آرایی انجام خواهید داد، نه به صورت دستی و با ایجاد فاصله و امثال اینها.