محمدكاظم كاظمي

تایپ علایم سجاوندی‌

اصولی که دربارة فاصله میان کلمات گفتیم‌، برای علایم سجاوندی نیز کاربرد دارد. آن دسته از علایم که مشخص‌کنندة انتهای جمله یا بخشی از جمله هستند، باید چسپیده به جمله تایپ شوند، بدون هیچ فاصله‌ای‌. مثلاً نقطه‌، همواره بدون فاصله با جملة ماقبل خود تایپ می‌شود، چون اگر با فاصله باشد، ممکن است در آخر سطر، کلمه در سطر بالا بماند و نقطه به سطر پایین برود، و این بسیار عیب دارد. همین طور است حکم ویرگول‌، نقطه ویرگول و دونقطه‌. هرکدام اینها اگر به اول سطر بعدی بروند خوب نیست‌، پس باید بدون فاصله به کلمة ماقبل خود بچسپند تا همواره متصل به آن باشند. فاصله را بعد از این علایم می‌گذاریم‌، یعنی میان اینها و جملة بعد.
اما علایمی مثل گیومه و قوس (پرانتز) که دربرگیرندة یک بخش از جمله هستند، باید از هر دو طرف به آن بخش بچسپند و میان آنها و کلمه یا عبارتی که دربر گرفته‌اند، هیچ فاصله‌ای نباشد. فاصله را قبل از بازشدن پرانتز یا گیومه و بعد از بسته‌شدن آن می‌گذاریم‌.
حال‌، من متنی را که سرشار از این علایم است‌، یک بار به صورت نادرست و باری دیگر به صورت درست درج می‌کنم تا قضیه عینی‌تر شود.

من در ایران ،هنوز معادل دلپذیری برای «تفنگچه‌» ندیده‌ام .تپانچه ،هفت‌تیر ،کُلت ،رولور ،ششلول و سلاح کمری همه مشکلاتی دارند . « تپانچه » در اصل به معنی « سیلی » است ;« هفت‌تیر » به خاطر تلاقی دو حرف « ت » ،دشواری تلفّظ دارد ،گذشته از این که با « میدان هفت‌ِ تیر » تهران هم تشابه می‌یابد ;« کُلت » و « رولور » فرنگی‌اند ; « ششلول » جامع نیست و « سلاح کمری » غیرموجز است .

ملاحظه می‌کند که متن‌، هم نازیباست و هم در اول و آخر سطرها اتفاقاتی ناخوشایند افتاده است‌. صورت درست آن این است‌.

من در ایران هنوز معادل دلپذیری برای «تفنگچه‌» ندیده‌ام‌. تپانچه‌، هفت‌تیر، کُلت‌، رولور، ششلول و سلاح کمری همه مشکلاتی دارند. «تپانچه‌» در اصل به معنی «سیلی‌» است‌; «هفت‌تیر» به خاطر تلاقی دو حرف «ت‌»، دشواری تلفّظ دارد، گذشته از این که با «میدان هفت‌ِ تیر» تهران هم تشابه می‌یابد; «کُلت‌» و «رولور» فرنگی‌اند; «ششلول‌» جامع نیست و «سلاح کمری‌» غیرموجز است‌.

اگر قرار باشد علایم دربرگیرنده با عبارت میان خویش فاصله نداشته باشند، تکلیف خط تیره (برای جملة معترضه‌) چه می‌شود؟ اگر این خط تیره بی‌فاصله تایپ شود، به کلمه می‌چسپد و آن را کشیده می‌سازد، نظیر اینجا که خطهای تیره به کلمه چسپیده اند:
ما مردم افغانستان ـکه همواره به فتوحات پادشاهان خویش در هند می‌بالیمـ شاید حالا که دو دهه رنج تهاجم بیگانگان را چشیده‌ایم‌، بتوانیم درد و رنج مردم هند را در دوران لشکرکشی‌های اجدادمان دریابیم‌.
و صورت درست این است‌:
ما مردم افغانستان ـ که همواره به فتوحات پادشاهان خویش در هند می‌بالیم ـ شاید حالا که دو دهه رنج تهاجم بیگانگان را چشیده‌ایم‌، بتوانیم درد و رنج مردم هند را در دوران لشکرکشی‌های اجدادمان دریابیم‌.
اینجا دیگر باید هر دو طرف خط تیره فاصله گذاشت و خطر این را پذیرفت که در آخر یا اول سطرها، خطهای تیره از بخشی که میانشان است‌، جدا شوند. البته ما در زرنگار برای پیشگیری از این جدایی‌، میان خطهای تیره و بخشی که داخل آنهاست فاصلة جامد می‌گذاریم و این هم از مزایای زرنگار (این نرم‌افزار کم‌حجم ولی پرقابلیت‌) است‌.

(امروز در پیامهای یادداشت قبل دیدم که دوستی طرز تایپ فاصله جامد در ورد را یادآوری کرده بود، یعنی با کلید فاصله همراه با شیفت و کنترل. در این صورت مشکل در ورد هم حل می‌شود.)