محمدكاظم كاظمي

تایپ کامپیوتری‌

سلسلة نگارش‌، برای من وسیله‌ای برای انتقال تجارب است‌. حالا این تجربه‌ها ممکن است نکاتی کلی در شیوة نگارش باشد و یا یک نکتة جزئی در رسم‌الخط یا تایپ‌، و این بسته به ضرورت است‌.

به هر حال‌، مدتی است که حس می‌کنم ذکر نکاتی دربارة تایپ کامپوتری ضرورت دارد. تایپ‌، پیشترها کاری نسبتاً تخصصی و ویژة افرادی خاص بود و البته آموزش آن برای عموم ضرورت نداشت‌. ولی حالا اوضاع فرق کرده‌است و بسیار کسان عملاً به همین شیوه می‌نویسند و کامپیوتر یک وسیلة نوشتن برای بسیاری از نویسندگان ماست‌. ولی همه کسانی که با کامپیوتر می‌نویسند، از ظرایف این کار آگاهی ندارند و گاه نادرستی‌هایی در کارشان بروز می‌کند که خاص این کار است و در نگارش سنتی با قلم و کاغذ دیده نمی‌شود.

به طور کلی‌، درست و نادرست در این محیط معنای دیگری هم می‌یابد. لازم نیست همواره «مهمدکازم کاضمی‌» بنویسیم تا غلط بنویسیم‌. در اینجا «محمد کاظم‌کاظمی‌» هم غلط است‌. چرا؟ چون باید میان نام و نام خانوادگی فاصله باشد و در این شکل نوشتن‌، گمان می‌رود که «محمد» نام است و «کاظم‌کاظمی‌» نام خانوادگی‌، چون فاصله را بعد از «محمد» گذاشته‌ایم و این نادرست است‌. به عبارت ساده‌تر باید «محمدکاظم» نزدیک به هم باشد و «کاظمی» جدا از آن با یک فاصله. ولی این به راستی چقدر مهم است‌؟ خواهیم دید که بسیار مهم است‌. اگر این نکته رعایت شود دیگر کسی «احمدشاه‌، مسعود» را «احمد، شاه‌مسعود» نخواهندخواند.

باری‌، یکی از مشکلات عمدة نویسندگان ما در تایپ کامپیوتری‌، رعایت‌نکردن درست فاصله میان کلمات است‌. در نگارش سنتی ما این مشکل را با این شدت نداشتیم‌. اشتباه دوستان ما از آنجا روی می‌دهد که از وظیفة کلید «فاصله‌» یا همان «سپیس‌» که کلید بزرگ پایین صفحه‌کلید است آگاهی درستی ندارند. به راستی این کلید برای چیست‌؟

کلید فاصله در تایپ کامپیوتری برای جداکردن دو کلمه از همدیگر است‌. ما به این وسیله استقلال کلمات را نشان می‌دهیم و از بدخوانی متن پیشگیری می‌کنیم‌. ولی این کلید فاصله‌، در کنار ایجاد فضای سفید میان کلمات‌، یک کار دیگر هم می‌کند و آن‌، پیشگیری از چسپیدن حروف چسپان به همدیگر است‌. یعنی مثلاً اگر میان دو کلمة «خدای بزرگ‌» این فاصله نباشد، «خدایبزرگ‌» نوشته می‌شود و این نادرست است‌.

بسیاری از کسانی که با کامپیوتر می‌نویسند، همین وظیفة فرعی کلید فاصله را می‌دانند و از وظیفة اصلی آن غافل‌اند. به همین لحاظ، وقتی حروف چسپان در کار نباشند، این فاصله را نمی‌گذارند. یعنی برای «خدای بزرگ‌» فاصله را تایپ می‌کنند، ولی برای «کار بزرگ‌» این ضرورت را حس نمی‌کنند و می‌نویسند «کاربزرگ‌» در حالی که این «کار» و «بزرگ‌» دو کلمة مستقل هستند و باید حتماً میانشان فاصله باشد، به صورت «کار بزرگ‌».

پس باید به خاطر داشت که میان هر دو کلمه‌، چه حروفشان چسپان باشد و چه چسپان نباشد، رعایت فاصله ضروری است‌، حتی اگر یکی از دو کلمه‌، یک حرف اضافه یا ربط ساده مثل «از»، «در»، «و»، «تا»، «با» و امثال اینها باشد.

من باری در یک متن با کلمة «وازادراک‌» برخورد کردم و حیران ماندم که این چیست‌. کمی که دقت کردم دیدم نویسندة محترم سه کلمة «و»، «از» و «ادراک‌» را چنین به هم چسپانده و عبارتی ناخوانا ساخته است‌.

فاصله‌، فقط وسیلة پیشگیری از وصل ناخواستة حروف به هم نیست‌، بلکه اگر خطر این وصل وجود نداشته‌باشد و حروف از نوع غیرچسپان هم باشند، باید میان کلمات مستقل‌، فاصله تایپ کنیم تا متن ما خوش‌خوان باشد. در غیر این صورت‌، نادرست نوشته‌ایم‌، حتی اگر گمان کنیم که درست نوشته‌ایم‌. درستی و نادرستی در اینجا یک مبنای دیگر هم دارد.

پس ننویسیم «به نام خداوندجان وخرد / کزاین برتراندیشه برنگذرد» بلکه بنویسیم «به نام خداوند جان و خرد / کز این برتر اندیشه برنگذرد».

این یادداشت مطول شد. بقیة بحث را می‌گذارم برای شمارة بعد. فقط حاصل آن را در یک جمله خلاصه می‌کنم که‌;

در متن تایپی‌، همه کلمات مستقل باید با فاصله (سپیس‌) از هم جدا شوند، چه کوچک باشند و چه بزرگ و چه چسپان باشند و چه غیرچسپان‌. باید حروف اضافه و ربط مثل «و»، «در»، «از»، «با»، «تا» و امثال اینها را هم کلماتی مستقل حساب کرد و قبل و بعدشان فاصله گذاشت‌.