محمدكاظم كاظمي

دوري مقصد به قدر دستگاه جست‌وجوست‌

پا گر از رفتار مانَد، جاده منزل مي‌شود (ص 384)

دوست عزيزي از اهالي شعر و ادب مصراع دوم را چنين معني كرد كه «هر كس از رفتار ماند، جاده را هم منزل مي‌پندارد.» با اين برداشت‌، بيدل مشوّق حركت و تلاش است‌. ولي من با توجه به قرينه‌هاي ديگري در شعر بيدل‌، مي‌پندارم كه بيدل به پاي در دامن كشيدن ترغيب مي‌كند، يعني اين كه مقصد دور مي‌نمايد، حاصل تكاپو و جست‌وجوي ماست‌، وگرنه اگر پاي در دامن كشيم‌، همين جاده هم براي ما منزل است و نيازي به رسيدن به منزلي ديگر نداريم‌. در اين بيتها، دقيقاً همين سخن به بيان ديگري آمده است و در يكي از آنها، مصراع اول اين بيت هم تكرار شده است‌.

جمعيت وصول‌، همان ترك‌ِ جست‌وجوست‌

منزل دميده‌اي‌، اگر از پا گذشته‌اي‌

q

شايد ز ترك‌ِ جهد به جايي توان رسيد

گامي در اين بساط، به پاي بريده رو

q

چه كشي ز كوشش عاريت الم شهادت بي‌ديت‌؟

به بهشت عالم عافيت ـ در جست‌وجو بشكن ـ درآ (ص 85)

q

پاي در دامن شكستم‌، شد ره و منزل يكي‌

جرأت رفتار، در هر گام صد فرسنگ داشت (ص 213)

q

به قدر سعي دراز است راه مقصد ما

وگرنه در قدم عجز، منزل افتاده است (ص 338)

q

دوري مقصد به قدر دستگاه جست‌وجوست‌

قطع كن وهم و خيال قاصد و پيغام را (ص 72)