محمدكاظم كاظمي

q بیصدایی‌، صدای دریاهاست‌

m گزینة شعر

m سیدضیأالحق سخا

m با مقدمة محمدناصر رهیاب‌

m ناشر: انجمن ادبی هرات‌

m چاپ اول‌، هرات‌، تابستان 1382

m 500 نسخه‌، 176 صفحه‌، رقعی‌

این کتاب‌، گزیده‌ای از کارنامة سی‌سالة سید ضیأالحق سخا است‌، شاعری فروتن و بی‌ادعا و البته همواره پویا و پرتلاش‌.

آنچه به این شاعر و کتابش امتیازی خاص می‌دهد، زیستن همواره در کنار مردم است‌، چون سخا از معدود شاعران نسل خویش است که همة این سالهای خوف و خطر را در داخل کشور گذرانده و البته چشمدیدهایش از این سالها را در شعرش منعکس کرده است‌.

با مروری بر کتاب «بیصدایی‌، صدای دریاهاست‌» شاعر آن را از لحاظ سبک و سیاق‌، فردی معتدل و میانه‌رو می‌یابیم و این‌چنین شاعران‌، به خوبی می‌توانند حلقة وصلی باشند میان ذوق و پسند سنتی نسل قبل و نوجویی و نوگرایی نسل بعد. گویی شاعر می‌خواهد این دورة گذار و تحول در شعر فارسی را با ملایمت و احتیاط تمام بگذراند. شعر این نوع شاعران‌، می‌تواند برای جوان‌ترها نیز سرمشقی باشد از نوآوری با اتکا بر سنت و این‌، به ویژه در محیط ادبی امروز هرات‌، سخت ضروری می‌نماید.

باری‌، بیصدایی‌، صدای دریاهاست‌، گزینه‌ای است از هفت دفتر شعر چاپ‌نشده از این شاعر. چاپ این گزینه در حال حاضر، می‌تواند نشانه‌ای از یک گشایش بعد از فروبستگی در فضای ادبی داخل کشور، به ویژه هرات باشد و البته این تأثر را نیز بیافریند که نخستین کتاب شعر شاعری چنین خوش‌قریحه و توانمند، پس از قریب به سه دهه شاعری او منتشر می‌شود و این‌، چیزی است که ادیب گرانقدر، جناب ناصر رهیاب در مقدمه‌ای عالمانه که بر کتاب نگاشته است نیز یادآوری کرده است‌.

دیگر شاخصة مهم شعرهای این کتاب‌، سادگی و بی‌تکلفی آنهاست‌. شاعر خیال و آرایه‌های زبانی را تا بدان مایه به کار می‌بندد که برای انتقال مفاهیم ذهنی‌اش ضرور می‌نماید و از آن بیش‌، خود را در دام هنرنمایی نمی‌افکند. این خاصیت‌، به‌ویژه در شعرهای نو او چشمگیرتر است‌. تشبیه‌های فشرده و دورازذهن‌، ترکیبهای وصفی بیش از حد، ابهامهای بیجا و نیز گره‌های زبانی بی‌مورد در شعر سخا دیده نمی‌شود و همین‌، شعر را در همان نگاه اول برای خواننده دلپذیر می‌کند.

شاعر در این مجموعه‌، قالبهای مختلفی را آزموده‌است‌، همچون غزل‌، مثنوی و قالبهای نوین نیمایی و سپید. اگر با معیار عینی‌بودن‌، حسی بودن و برخورداری شعر از تجربه‌های واقعی شاعر، به سراغ سروده‌های این کتاب برویم‌، شعرهای نو را موفق‌تر خواهیم یافت‌. در اینجا شاعر بهتر توانسته‌است بیانگر فضاهای خاص‌، حسی و تجربی باشد و از تصویرگری با یک سلسله نمادها و عناصر همگانی فاصله بگیرد. البته اگر انسجام زبان و روانی بیان را در نظر داشته‌باشیم‌، غزلها و مثنویها را ترجیح می‌دهیم و در هر حال‌، در این کتاب‌، رعایت حال همه مخاطبان شده است‌.

با این همه‌، نمی‌توان در پایان این یادداشت کوتاه‌، بعضی سهل‌انگاریهای شاعر در حفظ قواعد و قوانین صوری شعر را نیز نادیده گرفت‌. شاعر هم در قالبهای نوین و هم در قالبهای کهن‌، نوعی لاقیدی نسبت به وزن شعر نشان می‌دهد و سکته‌های در کار می‌آورد که ممکن است برای شاعران متوسط قابل اغماض باشد، ولی برای شاعری در حد و مرتبة سخا، البته چندان پذیرفتنی نیست‌.

کتاب در هرات چاپ شده است و این‌، می‌تواند نویدبخش فردایی روشن در صنعت چاپ و نشر در داخل کشور، به‌ویژه هرات باشد، ولی اگر جدا از چاپ‌، فنون کتاب‌آرایی (حروفچینی‌، صفحه‌آرایی‌، طراحی جلد و...) را هم در نظر بگیریم‌، باید بگوییم که با وضعیت مطلوب بسیار فاصله داریم‌. این از مشکلات صنعت چاپ و نشر در کشور ماست که فاصله‌ای را که کتاب باید از نگارش تا رفتن زیر دستگاه چاپ را بپیماید، چندان جدی نمی‌گیریم و چنین است که کتابهای چاپ‌شده در کشور ما، از لحاظ صورت‌، هیچ‌گاه آن آراستگی را ندارند که از لحاظ سیرت (احتمالاً) دارند.