محمدكاظم كاظمي

عمری است گرفتار خم پیکر عجزم‌

تا بال و پر نغمه شوم‌، چنگ من این است

این بیت‌، شاهکاری است از نظر ایجاد ایهام و تناسبها. محور این ایهام‌، کلمة «چنگ‌» است که در سه معنی به کار رفته‌. در معنی اول (خمیده‌) با پیکر عجز تناسب دارد. در معنی دوم (وسیلة موسیقی‌) با ناله ربط می‌یابد، چون چنگ هم سازی است نالنده‌. در معنی سوم (چنگال پرنده‌) با بال و پر تناسب می‌یابد. می‌گوید «من گرفتار قامت خمیدة عجز هستم‌، ولی همین قامت خمیده‌، خود چنگی است که نغمه می‌آفریند.» در ضمن‌، همین نغمه به پرنده‌ای تشبیه می‌شود که آن قامت خم‌، باز چنگ آن پرنده است‌. این بیت نیز از یک غزل زیبای بیدل نقل شده و آنچه همواره زیبایی غزل را برایم مضاعف می‌کند، اجرای فوق‌العادة آن به وسیلة استاد مرحوم سرآهنگ است‌. و من نمی‌توانم چند بیت از این غزل را نقل نکنم:

خامش‌نفسم،  شوخی آهنگ من این است

سرجوش بهار ادبم، رنگ من این است

با هر که طرف گشته‌ام، آرایش اویم

آیینه‌ام و خاصیت جنگ من این است

نی ذوق هنر دارم و نی محو کمالم

مجنون تو ام، دانش و فرهنگ من این است