محمدكاظم كاظمي

چنان مطلق عنان‌تاز است شمع ما از این محفل‌

که رنگ رفته دارد پاس از خودرفتن ما را

کلمة مطلق در اینجا قید است و معادل «بسیار» یا «همواره‌». این کلمه در محاورة مردم افغانستان به ویژه کابل‌، به همین معنی رایج است‌، مثلاً می‌گویند «امسال مطلق گرم بود» یعنی امسال همواره گرم بود یا بسیار گرم بود.

این را از آن روی گفتم که مرحوم محمدعبدالحمید اسیر، در جایی این مطلق را مطلق فلسفی پنداشته و مقابل مقیّد قرار داده و بیت را بر این اساس تفسیر کرده‌است‌.

امّا تاختن شمع از محفل‌، از نوع همان بی‌خودی یا از خود رفتن است‌، چنان که در جاهای دیگر نیز بیدل از خود رفتن را سیر و سفر تلقی کرده است‌.

یاد آن سامان جمعیت که در صحرای شوق‌

بس که می‌رفتیم از خود، کاروانی داشتیم‌

شاعر می‌گوید شمع ما آن‌چنان عنان‌تاز از خود می‌رود که رنگ رفته هم به او نمی‌رسد.