محمدکاظم کاظمی


+ ما همگی قاتل فرخنده‌ایم

منتشرشده در روزنامه‌ی «جامعه‌ی باز» ویژه‌نامه ماجرای قتل فرخنده

در واقعه‌ی فجیع کشته‌شدن فرخنده و توابع و حواشی آن، به ویژه در دنیای مجازی، نکته‌ای نظرم را جلب کرده است که به نظرم سخت قابل تأمل است، به ویژه از سوی پژوهشگران علوم اجتماعی و دست‌اندرکاران مسایل تربیتی و آموزشی کشور.

آنچه در اینجا می‌خواهم به آن بپردازم، قضاوت‌ها و رفتارهای مطلقی است که بر مبنای صفر و یا صد صورت می‌گیرد و گویا در میان اینها، دیگر مرتبه و مرحله‌ای وجود ندارد.

در جوامعی که اصول اجتماعی و اخلاقی بر روی مبناها و قواعد مرتبی است، فضیلت‌ها و رذیلت‌ها، ستایش‌ها و نکوهش‌ها مرتبه و میزانی خاص دارد. این مرتبه و میزان به موضوع یا شخص مورد نظر بستگی می‌یابد. مثلاً اگر کسی از چراغ سرخ بگذرد، یک راننده‌ی خطاکار است و باید جریمه شود. اگر همین شخص با همین کار به یک عابر هم صدمه بزند، جرم او بیشتر می‌شود و باید تاوان بدهد. اگر بعد از آن قضیه فرار بکند، جرمش بیشتر می‌شود و باید به زندان هم برود. اگر در حین فرار با پلیس هم درگیر شود و مثلاً یکی دو پلیس را بکشد، شاید کار او به اعدام برسد. یعنی برای هر خطایی و جرمی، مجازاتی متناسب با آن تعریف شده است.

از آن طرف نیز خصایل نیکوی انسانی درجه‌بندی دارد و با هر کسی، از یک معلم ساده بگیرید تا یک سیاستمدار و مصلح اجتماعی، به تناسب رفتار او برخورد می‌شود.

در کشور ما مدت‌هاست که این مقیاس‌ها گم شده است. به نظر می‌رسد که ما دارای یک ذهن بسیط و ساده هستیم که فقط می‌تواند «خوب» و «بد» را بشناسد و نه درجه‌های مختلف خوبی و بدی را. بگذریم از این که گاهی در شناخت خوب و بد هم اشتباه می‌کند.

در چنین جامعه‌ای کسی که باید به خاطر خصایل نیکوی خود ستوده شود، بدون درنظر گرفتن مرتبه‌ی این خصایل به عرش اعلی برده می‌شود. در مقابل آن که باید به خاطر یک رفتار ناپسند خود سرزنش یا مجازات شود، به بالاترین میزان سرزنش می‌شود. گویا حد وسطی در این میان وجود ندارد. به همین دلیل ما همواره با هم درگیر هستیم، چون فاصله میان مقیاس‌هایمان بسیار شدید است.

مثلاً طرفداران یک حزب، رهبر خود را در حد قدیسین می‌پندارند و کوچک‌ترین انتقادی به آنان را نمی‌پذیرند. برعکس طرفداران حزب مقابل، همین رهبر را یک شیطان مجسم می‌پندارند و هیچ‌ فضیلتی را در او متصور نمی‌بینند. بنابراین وقتی دو طرفدار ساده این دو حزب با هم وارد گفت‌وگو شوند، هیچ نقطه مشترکی برای تفاهم ندارند. فقط می‌توانند در بحث کردن همدیگر را پاره کنند.

حال در وضعیتی که همه اشخاص و قضایا را ساده و بسیط و در یک سطح می‌پنداریم، نمی‌توانیم حدود نیکی و بدی‌ها را درست تشخیص دهیم و بر آن اساس قضاوت یا عمل کنیم. ممکن است کسی را که از چراغ سرخ گذشته است، یک دفعه بگیریم و تیرباران کنیم، چنان که بارها چنین شده است و قتل فرخنده نمونه‌ی بارز آن است، بگذریم از این که فرخنده شاید حتی هیچ جرمی هم مرتکب نشده بود. یعنی تصور کردیم که از چراغ گذشت است.

بنا بر همین ذهنیت بسیط و مطلق‌اندیش است که نمی‌توانیم میان بی‌احترامی به قرآن، سوزاندن قرآن، منکرشدن به قرآن، منکر شدن به خداوند فرق بگذاریم. در نظر ما کسی که چند ورق تعویذ را بسوزاند با کسی که قرآن بسوزاند با کسی که قرآن را قبول ندارد با کسی که خدا را هم قبول ندارد، یکی است. باز بگذریم از این که در همین مورد اخیر هم ما اغلب نمی‌دانیم که دستور واقعی دین چیست.

حالا شما تصور کنید که گروهی از آدم‌ها علم شناخت این مسایل را ندارند، ولی تعصب را دارند و بیشتر از حد هم دارند. باز علاوه بر تعصب، شرارت و خشونتی هم دارند که در جامعه‌ی ما نهادینه شده است. آنگاه حاصل می‌شود آتش زدن یک نفر به جرم نامعلوم و مبهم آتش زدن اوراقی که هنوز معلوم نشده است چه بوده است.

بنا بر همین ذهنیت بسیط و مطلق‌اندیش است که نمی‌توانیم میان بی‌احترامی به قرآن، سوزاندن قرآن، منکرشدن به قرآن، منکر شدن به خداوند فرق بگذاریم. در نظر ما کسی که چند ورق تعویذ را بسوزاند با کسی که قرآن بسوزاند با کسی که قرآن را قبول ندارد با کسی که خدا را هم قبول ندارد، یکی است. باز بگذریم از این که در همین مورد اخیر هم ما اغلب نمی‌دانیم که دستور واقعی دین چیست.

این که ما آن‌ها را پلیدترین انسان‌های روی زمین بپنداریم، حداقل زیانش این است که نسبت به آدم‌های دور و بر خود خاطرجمع می‌شویم و فکر می‌کنیم که همواره باید یک تعداد گرگ وحشی باید باشند تا چنین فاجعه‌ای به بار بیاورند. نه، ممکن است میان ما و آن آدم‌ها فاصله بسیاری هم نباشد، چنان که رفتارهای بعضی از ما در جامعه‌ی مجازی نشان داد که نه، ما هم آن قدر با آن آدم‌ها فاصله نداریم.

باز این مطلق‌نگری، خودش را در یک جای دیگر هم نشان داد. این که بعضی کسان از سر ناآگاهی یا احساسات، در همان لحظات اول وقوع این حادثه، کشتن فرخنده را تأیید کردند. آن‌ها حتی منتظر نماندند که ببینند ماجرا چه بوده است. این قضیه از آن روی سنگینی بیشتری داشت که این افراد، غالباً تحصیل‌کرده و دارای مقام و منصب بودند.

اما این مطلق‌نگری در همین جا متوقف نشد. باز کسانی که با این اشخاص برخورد کردند، همان رفتار افراطی را داشتند. با اینان گاهی چنان برخورد شد که گویا خود اینان فرخنده را آتش زده بودند. حتی گاه شدیدترین دشنام‌ها به اشخاصی داده شد که فقط یک اظهار نظر نسنجیده کرده بودند.

اکنون کار به جایی رسیده است که قاتلان فرخنده هم کمابیش فراموش شده‌اند و آدم‌های دیگری در این میان به جان هم افتاده‌اند. ما در دنیای مجازی می‌توانیم صحنه‌ای بسیار شبیه به صحنه‌ی مسجد شاه دو شمشیره را شاهد باشیم، صحنه‌ای که نشان می‌دهد بسیاری از باسوادان و اهالی دنیای مجازی هم در لگدمال کردن دیگران، از قاتلان فرخنده چندان دست کمی ندارند.

من وقتی این وضعیت را می‌بینم، به این نتیجه می‌رسم که شعار «ما همه فرخنده‌ایم» که این روزها بر سر زبان‌هاست، درست انتخاب نشده است. درست این است که بگوییم «ما همگی قاتل فرخنده‌ایم».

نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱:٤٩ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ۱٢ فروردین ۱۳٩٤
کلمات کلیدی: فرهنگ و اجتماع
comment مهربانی‌ها () لینک

+ درس‌های نگارش و ویراستاری، جلسه‌‌ی دهم (آزمون)

این دوره‌ی آموزشی ما هم تمام شد. جلسه‌ی دهم، جلسه‌ی آزمون بود.

من اینک فایل پی دی اف سؤالات آزمون را برایتان می‌گذارم. پاسخ‌ها نیز در پایین پرسش‌ها نوشته شده است، همراه با توضیحات لازم.

همین جا شایسته است که سپاسگزار جناب حسین رهیاب و دیگر دوستانی باشم که این دوره‌ی آموزش نگارش و ویراستاری را برگزار کردند. برای من که مدتی بود از این عالم فاصله یافته بودم، زمینه‌ای شد برای بازخوانی و بازنویسی مطالبی که در این سال‌ها فراهم کرده بودم. امیدوارم که مجالی یابم و این مباحث را به صورت کتابی یا رساله‌ای تدوین کنم.

هم‌چنین باید از همه عزیزانی که در این دوره شرکت کردند و من حتی گاه چیزهایی از آن‌ها یاد گرفتم تشکر کنم. در آینده‌ی بعضی از این هنرآموزان می‌توان نویسندگان و ویراستارانی حرفه‌ای را دید. به امید آن روز.

نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱:٠٢ ‎ق.ظ ; جمعه ۱٥ اسفند ۱۳٩۳
کلمات کلیدی: نگارش و درس نگارش

+ درس‌های نگارش و ویراستاری، جلسه‌‌ی نهم

چنان که پیشتر گفتیم مباحث اصلی ما در جلسه‌ی هشتم به پایان رسید. ولی بعضی نکات و مسایل پراکنده ولی بود که در جلسه‌ی نهم طرح شد.

فایل پی دی اف جلسه‌ی نهم

نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱٢:٤٠ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ٥ اسفند ۱۳٩۳
کلمات کلیدی: نگارش و درس نگارش

+ درس‌های نگارش و ویراستاری ـ پاسخ نمونه ویرایش 1

این مطلب، شرح گام به گام ویرایشی است که برای نمونه ویرایش شماره 1 انجام داده‌ام (ر. ک. پست قبلی همین وبلاگ).

در اینجا ابتدا همان متن را دوباره نقل می‌کنم:

تجربه‌ی افغانستان نشان داده است که تعدد زبانی در یک کشور عقب‌افتاده، با ساختار قومی پیچیده و به ویژه نظام سیاسی ناتمام، نقش معیوبی در تکوین نظام سیاسی و تلفیق جامعه‌ی ملی ایفا می‌کند. تعدد زبانی، به خودی خود، پدیده‌ی بازدارنده‌ای در فرآیند تعامل اجتماعی و تبلور فرهنگ ملی محسوب نمی‌شود اما اگر این عنصر با عصبیت اجتماعی، بازماندگی فرهنگی و نظام پریشان‌رفتار و بدکردار سیاسی تولیت گردد، می‌تواند به تفرق فرهنگی و در نهایت به بدباوریهای‌های زبانی میان اقوام مختلف منجر گردد. در چنین حالتی، تعدد زبانی بر شدت تیرگی روابط متقابل اجتماعی افزوده و بایستگی گزاره‌ی تفاهم و تبادل فرهنگی را مجال ظهور نمی‌دهد. این روند، می‌تواند آسیب بزرگی به تکوین فرهنگ مشترک و تمرین‌مدارای ملّی برساند. 

تعدد زبانی در افغانستان که از بافتار پیچیده و متنوعی برخوردار می‌باشد، عموماً به بیگانگی و جداسازی فرهنگ‌ها و خصلتهای قومی و اجتماعی ساکنان این کشور تأثیر شگرفی بر جای گذاشته است. بخش مهمی از کنشهای قومی در گذشته و اکنون، ریشه در تقابل و حتی تنفر فرساینده‌ی زبانی دارد که در مناسبات ملی به مثابه یک ابزار سیاسی جلوه کرده است. دلبستگی آمیخته با تعصب نسبت به زبان، قبایل و گویش‌وران زبانهای مختلف را عملاً در نوعی تعارض و تمارض فرهنگی قرار داده و شکافهای اجتماعی را فعال‌تر ساخته است. 

و برای این که بحث شکل کارگاهی بیابد و روشن‌تر باشد، متن را جمله به جمله بررسی و ویرایش می‌کنم.

(به ادامه‌ی مطلب مراجعه کنید.) 

...
ادامه‌ی مطلب
نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ۱٢:٥٧ ‎ق.ظ ; دوشنبه ٤ اسفند ۱۳٩۳
کلمات کلیدی: نگارش و درس نگارش

+ درس‌های نگارش و ویراستاری ـ نمونه‌ی ویرایش 1

پیشنهاد شد که پیوسته به سلسله درس‌های نگارش و ویراستاری، بعضی نمونه‌های عملی برای ویرایش هم ارائه شود تا دوستان آن‌ها را با توجه به آن درس‌ها ویرایش کنند و آنگاه درباره‌شان بحث کنیم.

من در اینجا دو پاراگراف از یک کتاب را می‌آورم. من آن را با شرح و توضیح‌های مفصل، به صورت کارگاهی ویرایش کرده‌ام. فعلاً متن ویرایش‌نشده را می‌گذارم و صورت‌ ویرایش‌شده و توضیحات را در روزهای آینده در همین صفحه خواهم گذاشت.

 

تجربه‌ی افغانستان نشان داده است که تعدد زبانی در یک کشور عقب‌افتاده، با ساختار قومی پیچیده و به ویژه نظام سیاسی ناتمام، نقش معیوبی در تکوین نظام سیاسی و تلفیق جامعه‌ی ملی ایفا می‌کند. تعدد زبانی، به خودی خود، پدیده‌ی بازدارنده‌ای در فرآیند تعامل اجتماعی و تبلور فرهنگ ملی محسوب نمی‌شود اما اگر این عنصر با عصبیت اجتماعی، بازماندگی فرهنگی و نظام پریشان‌رفتار و بدکردار سیاسی تولیت گردد، می‌تواند به تفرق فرهنگی و در نهایت به بدباوریهای‌های زبانی میان اقوام مختلف منجر گردد. در چنین حالتی، تعدد زبانی بر شدت تیرگی روابط متقابل اجتماعی افزوده و بایستگی گزاره‌ی تفاهم و تبادل فرهنگی را مجال ظهور نمی‌دهد. این روند، می‌تواند آسیب بزرگی به تکوین فرهنگ مشترک و تمرین‌مدارای ملّی برساند. 

تعدد زبانی در افغانستان که از بافتار پیچیده و متنوعی برخوردار می‌باشد، عموماً به بیگانگی و جداسازی فرهنگ‌ها و خصلتهای قومی و اجتماعی ساکنان این کشور تأثیر شگرفی بر جای گذاشته است. بخش مهمی از کنشهای قومی در گذشته و اکنون، ریشه در تقابل و حتی تنفر فرساینده‌ی زبانی دارد که در مناسبات ملی به مثابه یک ابزار سیاسی جلوه کرده است. دلبستگی آمیخته با تعصب نسبت به زبان، قبایل و گویش‌وران زبانهای مختلف را عملاً در نوعی تعارض و تمارض فرهنگی قرار داده و شکافهای اجتماعی را فعال‌تر ساخته است. 

 

نویسنده : محمدکاظم کاظمی ; ساعت ٤:٢٠ ‎ب.ظ ; جمعه ٢٤ بهمن ۱۳٩۳
کلمات کلیدی: نگارش و درس نگارش

← صفحه بعد